İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Adana Şubesi’nin 26 Nisan 2025 tarihinde düzenlediği ulaşım konulu panel, kentin ulaşım sorunlarına dair önemli tartışmaları gündeme getirdi. Alanında uzman konukların katılımıyla gerçekleşen etkinlik, yerel yönetimlerin “katılım” ilkesine ne kadar uzak olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. TMMOB ve bağlı odaların bu tür halka açık toplantıları, Adana’da yaşayan vatandaşların kent sorunlarını dile getirebildiği nadir platformlardan biri olma özelliği taşıyor. İMO yönetiminin bu önemli girişimi takdire şayan olsa da, panelde ortaya çıkan tablo, Adana’nın ulaşım planlamasında derin sınıfsal ayrımların ve yoksul kesimlerin ihtiyaçlarının göz ardı edildiği yönünde endişe verici bir tablo çiziyor.
Ulaşım Ana Planı Muğlaklığı ve Halkın Katılım Eksikliği
Panelde Adana’nın uzun süredir beklenen ulaşım ana planının nihayet hayata geçirildiği duyurulsa da, planın içeriğine dair şeffaflık eksikliği dikkat çekti. Planın, dar bir uzman grubu tarafından beş yıldızlı otellerde yapılan kapalı toplantılarda oluşturulmuş olması, halkın ve ilgili sivil toplum kuruluşlarının katılımının sağlanmadığı eleştirilerini beraberinde getirdi. Uzmanlık gerektiren böyle bir çalışmanın doğrudan halkla birlikte yapılamayacağı anlaşılır olsa da, öncesinde geniş katılımlı istişare toplantıları düzenlenerek halkın ulaşım konusundaki öncelikleri ve ihtiyaçları belirlenebilirdi. Anketler yoluyla da kent sakinlerinin beklentileri anlaşılabilirdi. Ancak bu tür katılımcı mekanizmalar işletilmediği gibi, planın tamamlanmasının ardından da kamuoyuna yönelik bilgilendirme çalışmaları yapılmaması, planın meşruiyetini zedeliyor. İMO panelinde ulaşım ana planına dair edinilen sınırlı bilgilere göre, planın 2035 yılını hedeflediği, yarım kalan hafif raylı sistemin tamamlanması, Turgut Özal Bulvarı üzerinden Şehir Hastanesi ve Çukurova Üniversitesi’ne yeni bir tramvay hattı yapılması, Tepebağ ve Büyüksaat çevresinde turistik bir tramvay ring hattı oluşturulması gibi projeleri içerdiği belirtiliyor. Ancak bu projelerin hayata geçirilmesi için ilgili bakanlığın onayı ve gerekli finansmanın sağlanması sürecinin devam ettiği ifade ediliyor.
Panelde Trafik Tartışması, Ulaşım Sorunları Göz Ardı Edildi
Paneldeki davetli bilim insanlarının sunumları ise, ulaşım ana planının kapsamı ve Adana’nın gerçek ulaşım sorunlarına ne kadar odaklandığı konusunda soru işaretleri yarattı. Konuşmacıların büyük bir bölümünün, kendi alt uzmanlık alanları olan araç hız sınırlamaları ve göbekli kavşaklar gibi trafik düzenlemeleri üzerine yoğunlaşması, panelin “ulaşım” başlığı altında beklentileri karşılamaktan uzak kaldığı izlenimini yarattı. Ulaşım ve trafik kavramlarının farklı şeyler olduğu ya da trafiğin ulaşımın bir alt kümesi olduğu düşünüldüğünde, panelin ağırlıklı olarak araç hareketliliği üzerine odaklanması, kent genelindeki ulaşım sorunlarının derinlemesine ele alınmamasına neden oldu. Yüzbinlerce yoksul vatandaşın yaşadığı Denizli, Narlıca, Yeşilevler, Şakirpaşa, Uçak, Gülbahçesi, Meydan, Barbaros, Mıdık, Hadırlı, Cumhuriyet, 19 Mayıs ve benzeri mahallelerin ulaşım sorunlarına dair herhangi bir çözüm önerisinin dile getirilmemesi, panelin sınırlı bir perspektife sahip olduğunu düşündürüyor.
Sınıfsal Tercihler ve Yoksul Mahallelerin Ulaşım Çilesi
Panelde edinilen bilgilere göre, Adana ulaşım ana planı açıkça sınıfsal bir tercihte bulunmuş ve raylı sistem yatırımlarını daha çok varlıklı kesimlerin yaşadığı “yukarı” olarak tabir edilen bölgelere yoğunlaştırmayı öngörmüş durumda. Bu durum, Adana’nın sosyo-ekonomik olarak dezavantajlı bölgelerinde yaşayan yüzbinlerce yoksul insanın ulaşım sorunlarının nasıl çözüleceği sorusunu cevapsız bırakıyor. Anılan mahallelere ise uzun aralıklarla yapılan yetersiz otobüs seferlerinin yeterli görüldüğü anlaşılıyor. Zaten Adana’da ulaşım sorunu uzun zamandır piyasa koşullarına terk edilmiş durumda. Kent caddelerinde 1100 minibüs ve 500 özel otobüs faaliyet gösterirken, Büyükşehir Belediyesi’nin otobüs sayısı ise sadece 290 adet gibi oldukça düşük bir seviyede bulunuyor. Belediye otobüs filosunun önemli bir bölümünün de ekonomik ömrünü tamamlamış, eski araçlardan oluştuğu günlük hayatta sıkça karşılaşılan bir durum. İki milyona yaklaşan nüfusuyla Adana merkezinde günlük sefere çıkan belediye otobüsü sayısının en fazla 200 civarında olduğu tahmin ediliyor. Bu tablo, belediyenin toplu taşıma hizmetlerindeki yetersizliği ve özel araçlara olan bağımlılığı açıkça ortaya koyuyor.
Çözüm Önerisi: Belediye Otobüs Filosunun Güçlendirilmesi
Adana’nın ulaşım sorunlarına kalıcı çözümler üretilmesi için merkezi hükümetin muhalif belediyelere karşı yürüttüğü olumsuz politikaların aşılması gerektiği açıktır. Ancak, kent halkının raylı sistemler gibi modern ve kapasiteli toplu taşıma imkanlarına kavuşmasının uzun bir zaman alacağı gerçeği de göz önünde bulundurulmalıdır. Bu kısa vadede yapılması gereken en gerçekçi ve uygulanabilir alternatif ise, Adana Büyükşehir Belediyesi’nin otobüs filosunu önemli ölçüde artırmasıdır. Mümkünse ve bütçe imkanları elverirse, yeni alınacak otobüslerin çevreye duyarlı elektrikli araçlar olması da kent için önemli bir kazanım olacaktır. Yoksul mahallelerde yaşayan yüzbinlerce insanın ulaşım çilesine son vermek ve kent genelinde daha adil bir ulaşım sistemi tesis etmek için, belediyenin bu yönde somut adımlar atması hayati önem taşımaktadır. Aksi takdirde, ulaşım ana planı sadece belirli bir kesimin ihtiyaçlarına hizmet eden, sınıfsal bir ayrımcılığı derinleştiren bir araç olarak kalmaya devam edecektir.
