Stockholm Uluslararası Barış Araştırma Enstitüsü (SIPRI), 2024 yılına ait küresel askeri harcamalar raporunu yayımladı. Büyük bir merakla beklenen rapor, dünya genelindeki askeri harcamaların bir önceki yıla göre çarpıcı bir şekilde %9,4 oranında artarak 2,72 trilyon dolara ulaştığını ortaya koydu. Bu artış, Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bu yana kaydedilen en büyük yıllık yükseliş olarak dikkat çekiyor.
SIPRI’nin verilerine göre, dünya çapında askeri harcamalarda onuncu yıldır kesintisiz bir artış yaşanıyor. Bu ivmelenmenin temelinde ise, özellikle Ukrayna ve Gazze’de devam eden kanlı çatışmaların yanı sıra, Avrupa ve Orta Doğu başta olmak üzere tüm bölgelerdeki artan jeopolitik gerilimler yatıyor. Enstitü araştırmacıları, 2024 yılında küresel ekonomik gücün toplamının %2,5’inin askeri amaçlara harcandığını tespit etti.
SIPRI Askeri Harcamalar ve Silah Üretimi Programı araştırmacısı Xiao Liang, “Dünya genelinde 100’den fazla ülke 2024’te askeri harcamalarını artırdı” diyerek durumun vahametini gözler önüne serdi. Liang, “Hükümetler askeri güvenliğe giderek daha fazla öncelik verdikçe, çoğu zaman bütçenin diğer alanlarının pahasına, ekonomik ve sosyal ödünleşimler önümüzdeki yıllarda toplumlar üzerinde önemli etkilere sahip olabilir” uyarısında bulundu.
Lider Harcamacılar: ABD, Çin ve Rusya İlk Üçte
Küresel askeri harcamalara yön veren ülkeler sıralamasında ABD, %37’lik payla açık ara liderliğini sürdürüyor. 2024 yılında 997 milyar dolarlık askeri harcama yapan ABD’yi, tahmini 314 milyar dolarlık harcamayla Çin takip ediyor. Rusya ise 149 milyar dolarlık harcamayla üçüncü sırada yer alırken, Almanya (88,5 milyar dolar) ve Hindistan (86,1 milyar dolar) ilk beşi tamamlıyor. Bu beş ülke, dünya genelindeki toplam askeri harcamaların %60’ını oluşturuyor.
NATO üyelerinin toplam askeri harcamaları ise 1,51 trilyon dolara ulaşarak küresel harcamaların %55’ini aştı. İttifakın 32 üyesinden 18’i, NATO liderlerinin 2014 yılında Galler’de taahhüt ettiği Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’nın (GSYH) %2’si oranında savunma harcaması hedefini karşıladı veya aştı. Bu sayı, 2023 yılında sadece 11 üye ülke iken yaşanan önemli artışı gösteriyor.
Çatışmaların Etkisi: Rusya, Ukrayna ve İsrail’in Yükselen Harcamaları
Rusya’nın askeri harcamaları, 2023 yılına kıyasla %38 gibi çarpıcı bir oranda artarak tahmini 149 milyar dolara ulaştı. Bu rakam, Rusya’nın 2015 yılında yaptığı harcamanın iki katından fazla ve ülkenin GSYH’sinin %7,1’ini, toplam hükümet harcamalarının ise %19’unu temsil ediyor. Ukrayna ise 64,7 milyar dolarlık harcamayla küresel olarak sekizinci en büyük askeri harcama yapan ülke konumuna yükseldi. Bu harcama, Ukrayna’nın GSYH’sinin %34’üne denk geliyor ve 2024 yılında herhangi bir ülkenin en yüksek askeri yükünü oluşturuyor. SIPRI’nin hesaplamalarına göre, Ukrayna’nın 2024 savunma harcamaları on yıl öncesine göre %1.251 gibi inanılmaz bir oranda daha yüksek.
SIPRI Askeri Harcamalar ve Silah Üretim Programı kıdemli araştırmacısı Diego Lopes da Silva, “Ukrayna şu anda vergi gelirlerinin tamamını ordusuna tahsis ediyor” diyerek ülkenin içinde bulunduğu zorlu mali durumu özetledi. Da Silva, “Böylesine kısıtlı bir mali ortamda, Ukrayna’nın askeri harcamalarını artırmaya devam etmesi zor olacak” öngörüsünde bulundu.
Ukrayna’nın komşuları da savaş makinelerini güçlendirirken, Avrupa’nın genel askeri harcamaları %17 artarak 693 milyar dolara ulaştı. Bu artışla birlikte kıtanın savunma bütçeleri, Soğuk Savaş dönemi seviyelerini de aşmış durumda. Almanya, yeniden birleşmeden bu yana ilk kez Batı Avrupa’nın bir numaralı askeri harcamacısı olarak ortaya çıktı ve harcamaları yıllık bazda %28 artarak 88,5 milyar dolara yükseldi.
Orta Doğu da, İsrail ile İran arasındaki ilk doğrudan askeri çatışmanın ve İsrail’in Gazze’de devam eden savaşının etkisiyle önemli artışlar kaydetti. İsrail’in askeri harcamaları, Gazze’deki savaş ve Hizbullah ile yaşanan gerilimler nedeniyle %65 gibi yüksek bir oranda artarak 46,5 milyar dolara fırladı. Bu rakam, ülkenin GSYH’sinin %8,8’ini temsil ediyor.
Asya’da Artan Gerilimler ve Silahlanma Yarışı
Çin, Tayvan’a yönelik artan söylemleriyle birlikte, askeri harcamalarda 30 yıllık kesintisiz yıllık artış serisini sürdürdü. Pekin’in askeri harcamaları, on yıl öncesine göre %59 daha yüksek bir seviyede bulunuyor. Japonya’nın askeri harcamaları da geçen yıl %21 artarak 55,3 milyar dolara ulaştı ve 1952’den bu yana kaydedilen en büyük yıllık artışı temsil ediyor.
SIPRI Asya Askeri Harcamalar ve Silah Üretim Programı Direktörü Nan Tian, “Çözülmemiş birçok anlaşmazlık ve artan gerginlik nedeniyle bu yatırımlar bölgeyi tehlikeli bir silahlanma yarışı sarmalına sokma riski taşıyor” uyarısında bulundu.
Dünya genelinde kişi başına düşen askeri harcama ise geçen yıl 334 dolar olarak gerçekleşti. Bu rakam, Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bu yana kaydedilen en yüksek seviye olarak dikkat çekiyor.
SIPRI raporu, birçok ülkenin askeri harcamaları daha da artırma yönündeki taahhütlerinin, mali sürdürülebilirlik ve kaynakların sosyal ve kalkınma önceliklerinden uzaklaştırılması konusunda kritik sorulara yol açacağı uyarısıyla sona eriyor. Küresel askeri harcamalardaki bu rekor artış, dünya genelindeki jeopolitik gerilimlerin tırmandığını ve uluslararası güvenlik ortamının giderek daha karmaşık bir hale geldiğini açıkça gösteriyor.
