ABD Ordusu, tam kapasite üretime geçmesi planlanan ve üzerine bir milyar dolardan fazla para harcadığı M10 Booker hafif tank programına resmen son verdiğini duyurdu. Son kırk yıldır orduya katılan ilk yeni muharebe aracı olması beklenen M10 Booker’ın akıbeti, askeri tedarik süreçlerindeki stratejik değişimleri ve bütçe önceliklerini gözler önüne serdi.
Programın İptali ve Gerekçeler
ABD Ordusu, geçen ayın başında yayınladığı bir muhtırayla M10 Booker tedarikini iptal etme planlarını belirtmiş ve 11 Haziran 2025’te programın resmen sona erdiğini duyurmuştu. Ordu’dan yapılan açıklamada şu ifadelere yer verildi:
“Güncel dünya olaylarına yanıt olarak ve Ordu Dönüşüm Girişimi’nde özetlenen stratejik hedefleri desteklemek amacıyla, M10 Booker muharebe aracının mevcut düşük oranlı ilk üretimine kolaylık olması açısından son verdi ve başlangıçta planlandığı gibi tam oranlı üretime girmeyecek.”
M10 Booker’a Giden Süreç ve Amaç Değişikliği
Ordu, piyade birliklerindeki ölümcüllük açığını kapatmak amacıyla bir arayışa girmişti. Eğitim ve Doktrin Komutanlığı’nda Ordu’nun geleceğe odaklı çabalarına öncülük eden Tümgeneral HR McMaster tarafından yönetilen analizin ardından, hizmetin Mobil Korunan Ateş Gücü (MPF) olarak adlandırdığı bir araca ihtiyacı olduğuna karar verildi. Yeni hafif tankın, düşman makineli tüfeklerine ve hafif zırhlı araçlarına karşı daha fazla hayatta kalma ve ölümcüllük sunması, aynı zamanda bir C-130 uçağından havadan atılabilmesi bekleniyordu.
Ancak süreç içinde gereksinimler değişti. Ordu Bakanı Daniel Driscoll’un ifadelerine göre, “Sonuç olarak, gereksinimler, paletli bir sürüş gerektiren, çeşitli arazilerde hayatta kalabilen ve ayrıca daha ölümcül olan bir araca yoğunlaştı; bu da havadan atılabilen bir araç anlamına gelmiyordu.”
“Frankenstein”ın Doğuşu ve “Batık Maliyet Yanılgısı”
Driscoll, 9 Haziran’da Pentagon’da Defense News’e verdiği röportajda programın iptaline ilişkin önemli açıklamalarda bulundu. “Batık maliyet yanılgısı kavramı, insanların genelde mücadele ettiği bir şeydir. Geçmişte çok fazla yatırım yaptıysanız ve bunu kişisel hayatımızda yapıyorsak, gelecek için en uygun olmayan şeylere bağlanırız” dedi.
Booker’ın başlangıçta “tüm bu yeni amaçlara hizmet eden hafif bir tank olması amaçlandığını” belirten Driscoll, sözlerini şöyle sürdürdü: “Sonunda orta boy oldu. Üreticinin bundan pek hoşlanmadığını düşünüyorum ve biz, bir müşteri olarak Ordu, ortaya çıkan bu Frankenstein’ı yaratmaya yardımcı olduk.” Driscoll, tarihsel olarak Ordunun bu tür durumlarda pek heyecan duymasa da, programı edinmeye devam ettiğini ancak artık “yanlış anlaşıldığını” kabul etmeye çalıştığını vurguladı.
Maliyetler ve Üretim Durumu
Ordu, geçmiş hizmet bütçe belgelerine göre başlangıçta programa 4 milyar dolardan fazla harcamayı planlamıştı ve 362 ile 504 arasında sistem satın alacaktı. Programın başlarında araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) maliyetlerine ilişkin ilk tahminler 1 milyar dolar civarındaydı. Ancak Ordu, BAE Systems ile hızlı prototipleme yarışmasının ardından General Dynamics Land Systems’a (GDLS) planlanandan daha erken düşük oranlı bir üretim sözleşmesi vermeye karar verdiğinde, bütçe belgelerine göre toplam Ar-Ge maliyeti 349 milyon ila 460 milyon dolar arasına düştü.
Ordu, şimdiye kadar M10 Booker’ları inşa etmek için en az 1 milyar dolar harcadı. Booker kuleleri GDLS’nin Lima, Ohio tesisinde, gövdeler ise Saginaw, Michigan’da inşa ediliyordu. Son montaj Alabama’daki Anniston Army Depot’ta gerçekleştiriliyordu. Maliyet değerlendirmesi, M10 Booker’a uygun yeni bir kurtarma aracının tedariki için düşünülen yan bir çalışmayla ilişkili olabilecek ek maliyet olasılığını içermiyor.
Son bütçe belgelerine göre, Ordu 2022 mali yılı ile 2024 mali yılı arasında 84 araç sipariş etti. 2025 mali yılında 33 araç daha sipariş edilmesi planlanıyordu. Düşük oranlı ilk üretim siparişi toplamı 96 araçtı.
Bir Ordu sözcüsü, hizmetin düşük oranlı üretimi aniden durdurmayacağını söyledi. Sözcü, Defense News’e yaptığı açıklamada, “Şu anda Ordu tarafından kabul edilecek, üretimin son aşamalarında olan bir dizi M10 Booker var” dedi. Sözcü, Ordunun elinde 26 adet Booker üretim aracı olduğunu belirtti ve “M10 Booker’ların nihai sayısı, tamamlanma aşamasına gelenler Ordu tarafından kabul edildikten sonra belirlenecek” diye ekledi.
Programın Hızlandırılma Çabaları ve Gelecek Adımlar
Hizmet, yavaş tempolu edinim çabalarıyla bilinirken, Mobil Korunan Ateş Gücü programı riskli ve hızlı bir tempoda ilerledi. Bu durum, endüstrinin masaya olgunlaşmış tasarımlar getirmesi anlamına geliyordu; hem GDLS hem de BAE Systems tasarımlarını sahadaki şasilere dayandırdı. Her iki yarışmacının ilk prototipleri, askerlerin seçenekleri daha kapsamlı değerlendirmelerle değerlendirebilmeleri amacıyla sözleşmenin imzalanmasından itibaren 14 ay sonra teslim edildi.
Ordu açıklamasında, “Ordu, savaş kazandıran kabiliyetlerin sahaya sürülmesini hızlandırmak için 2020 mali yılında kalan fonların yeniden tahsis edilmesini talep edecek ve önümüzdeki 18-24 ay içinde önemli ek tasarrufların tam olarak gerçekleştirilmesini öngörüyor” denildi. Ordu, “Devam eden sözleşme fesih süreci, nihayetinde kalan varlıkların elden çıkarılmasını belirleyecek” diye ekledi.
Bu karar, ABD Ordusu’nun gelecekteki hafif zırhlı araç ihtiyaçlarını nasıl karşılayacağı ve bütçe kısıtlamaları altında modernizasyon hedeflerini nasıl dengeleyeceği konusunda önemli soruları beraberinde getiriyor.
