Uydu görüntüleri ve uzman analizlerine göre, Kuzey Kore’nin başkenti Pyongyang’ın güneybatısındaki Chamjin füze fabrikasında devam eden inşaat çalışmaları, ülkenin roket kabiliyetlerinde potansiyel bir yükseltmenin habercisi olabilir. Geçtiğimiz yıl başlayan ve fabrika binasına eklenen gizemli bir yapıyı da içeren bu inşaat, dışarıdaki gözlemcilerde şaşkınlık yaratıyor.
Chamjin Füze Fabrikası: Köklü Bir Geçmiş ve Stratejik Konum
Kuzey Kore devlet medyası tarafından Thaesong Makine Fabrikası olarak adlandırılan Chamjin füze fabrikasının geçmişi, gizliliği kaldırılan ABD Keyhole uydu görüntülerine göre en az 1960’lara dayanıyor. Üç dağ zirvesi arasında, erişimi zor bir vadide yer alan kompleks, giriş yollarındaki kontrol noktaları ve uçaksavar yuvalarıyla sıkı bir şekilde korunuyor. Vadide iki fabrika sahası, bazı yerleşim alanları, bir roket motoru test sahası ve bitişik dağların yamaçlarına açılan sayısız tünel girişi bulunuyor.
Kuzey Kore devlet medyasının yayınladığı ve bağımsız olarak konumları tespit edilen görüntüler, iktidardaki Kim hanedanının en az iki neslinin bu füze fabrikasını ziyaret ettiğini ortaya koyuyor. Bu durum, fabrikanın ülkenin liderliği açısından taşıdığı önemi vurguluyor.
Uydu görüntüleri, inşaatın devam ettiği batı sanayi bölgesinin onlarca yıldır büyük ölçüde el değmemiş durumda olduğunu gösteriyor. Bazı fabrika binaları, çatılarında kocaman deliklerle, açıkça harap durumdaydı. Kasım 2023’te, şu anda gizemli ek binaya ev sahipliği yapan en büyük fabrika binası, yeni bir çatı da dahil olmak üzere yenilenmişti. Ardından, Temmuz 2024’te tesis genelinde büyük ölçekli inşaat çalışmaları başladı. Tünel girişlerine yakın üç endüstriyel salon ve bir dizi küçük bina yerle bir edildi, yeni ve daha büyük fabrika salonları için temeller atıldı ve önemli miktarda toprak kazma çalışması başlatıldı. Aynı zamanda, daha önce çatısı yenilenen fabrika salonuna ek bina yapıldı.
Bilinen Bir Füze Üretim Tesisi
Aynı kompleksin doğuya doğru uzanan ayrı bir bölümünün sıvı yakıtlı füzelerin üretimine katıldığı biliniyor. Devlet medyası, lider Kim Jong-Un’un roketleri ve burada üretildiği anlaşılan motorların temel bileşenlerini incelediğine dair görüntüler yayınlıyor.
Bir Burma heyeti 2008 yılında Chamjin tesisini ziyaret etmiş ve tesisin karadan karaya SCUD füzeleri ürettiğini bildirmişti. Heyetin çektiği böyle bir füzenin fotoğrafı, tesisin doğu bölümünde çekilmiş gibi görünüyor. Benzer şekilde, İranlı bir füze komutanının anılarında da Pyongyang’ın güneybatısında bulunan liman kenti “Nampo’ya giden yol üzerinde” bir füze fabrikasından bahsedilmektedir.
Yeni inşaatın yapıldığı batı bölgesi hakkında daha az şey biliniyor. 1970’lerden kalma gizliliği kaldırılmış CIA belgelerinde, tesisin sıvı yakıtlı uçaksavar füzeleri üretimiyle ilgili olduğu belirtiliyor. Fabrikanın bazı bölümleri bir dağın yamacına inşa edilmiş ve birkaç tünel girişi görülebiliyor. Devlet medyası tarafından yayınlanan ve analistler tarafından tespit edilen fotoğraflar, eski lider ve Kim Jong-Un’un babası Kim Jong-Il’i tesisteki tünellerde yürürken gösteriyor. Bazıları yeni, doğudaki tesisteki bir fabrika müzesinin duvarında asılı görülen bu fotoğraflar sayesinde, iki bölgenin örgütsel olarak bağlantılı olduğunu biliyoruz.
İki yarım küre arasında, bu batı bölgesi, hava saldırılarına karşı sağladığı göreceli güvenlik nedeniyle genellikle Kuzey Kore askeri üslerinin vazgeçilmezi olan yeraltı tesislerine erişimi olan tek bölgedir. Kuzey Kore, Kore Savaşı sırasında ABD öncülüğündeki güçlerin ülkeye 635.000 ton bomba atması sonucu neredeyse yerle bir olmuştu. NK News muhabiri Colin Zwirko, doğu ve batı kompleksleri arasındaki bağlantıyı kamuoyuna açıklayan ilk analist oldu.
Batı bölgesindeki faaliyetlerde 2024’teki ilk ani artışın ardından inşaatta bir durgunluk yaşandı. Zwirko, iş kanunlarının neredeyse hiç olmadığı ve inşaat için ordunun görevlendirildiği Kuzey Kore’de bazı projeler nefes kesici bir hızla tamamlanabiliyor; ancak ülke aynı zamanda ciddi kaynak kısıtlamaları ve hızla değişen liderlik öncelikleriyle karşı karşıya, bu nedenle inşaatın durması da nadir değil, dedi. “Bu, Kim Jong-Un’un sürekli yaptığı bir şey; aniden her şey değişiyor ve yeni bir şey inşa ediyorlar, bilirsiniz, projenin yarısında,” dedi. Nitekim, tünel girişlerinin yakınındaki büyük fabrika binasındaki çalışmalar durduktan bir süre sonra, yolun aşağısındaki üç büyük bina yıkıldı ve orada toprak kaldırma çalışmaları başladı.
Uzun, Yüksek Nesneler: Ne Anlama Geliyor?
Gözlemciler, yeni tesisin Kuzey Kore silah teknolojisi ekosisteminde nasıl bir rol oynayacağını kesin olarak söylemek için henüz erken olduğunu belirtti. Onay, ancak Kim Jong-Un’un tamamlanmış tesisi ziyaret etmesi ve Kuzey Kore devlet medyasının tesisin fotoğraflarını yayınlamasıyla gelebilir. Ancak fabrikanın geçmişi, örtüşen duyurular ve önceki eğilimler göz önüne alındığında, bazı açıklamalar özellikle olası görünüyor.
Chamjin kompleksinin füze üretimi için kullanıldığı biliniyor ve gözle görülür mimari göstergeler, bölgenin füze üretimine devam edeceğini gösteriyor. Bu işaretlerden biri de, yeraltı üretim tünellerinden en uzaktaki yenilenmiş fabrika binasına bitişik, uzun, dar ve penceresiz ek bina.
Kuzey Kore füze programını izleyen Kaliforniya merkezli James Martin Nükleer Silahsızlanma Çalışmaları Merkezi’nden araştırma görevlisi John Ford, binanın şeklinin uzun ve yüksek nesneleri test etmek için tasarlandığını gösterdiğini söyledi. Füzelerin bu tanıma uyduğunu, ancak başka pek bir şeyin uymadığını belirtti. Benzer mimari özellikler – hiçbiri Chamjin’dekine birebir benzemese de – mobil fırlatma kabiliyetleri için füze taşıyan kamyonlar olan taşıma-dikişli fırlatıcıların üretiminde yer aldığı bilinen diğer Kuzey Kore fabrikalarının uydu görüntülerinde de görülebiliyor.
Ford, ek binanın boyutlarını hesaplamak için uydu görüntüleri ve gölgelerden yararlandı ve yaklaşık 65 metre uzunluğunda, 18 metre genişliğinde ve yaklaşık 15 metre yüksekliğinde olduğunu söyledi. “Bu, en büyük füzelerinin dikey yüksekliği için yeterli değil,” dedi ve bu da “düşünülmesi gereken çok şey” bıraktı.
Olası açıklamalardan biri, yeniden inşa edilen fabrikanın Kuzey Kore hava savunma sistemleri Pongae 5 veya daha yeni Pongae 6 versiyonunun üretiminde yer alacak olmasıdır. Ford, Pongae 6 versiyonunun bu yılın başlarında Pyongyang tarafından duyurulduğunu ancak henüz kamuoyuna açıklanmadığını belirtti. Boyutlar, zamanlama ve tesisin geçmişi de doğru görünüyor; sonuçta CIA, yarım asır önce SA-2 tipi uçaksavar füzeleri ürettiğini tespit etmişti. Ek binaya sahip fabrika salonu, uçaksavar füzelerini taşıyan kamyonların montajında kullanılıyor olabilir. Uzun ek bina, fırlatma tüplerinin dikey pozisyona uzatılmasını test etmek için kullanılabilir. Ford, şasinin muhtemelen başka bir yerde üretileceğini söyledi. “Bunun olası olduğunu düşünüyorum ama kesin olarak bilmek için henüz çok erken” dedi.
Alternatif bir açıklama ise binanın yüksek bölümünün füzelerle ilgili başka bir tür test için kullanılıyor olması olabilir. Ford, “Böyle yüksek bir yapı inşa etmenizin sebebi, füzenin tamamını tek seferde test etmek istemeniz,” dedi. Salonda monte edilecek ve ardından bir vinçle yerine kaldırılacaktı. “Daha sonra füzenin tüm gövdesi üzerinde gerekli testleri yapacaksınız.”
Bir Casus Uydu Bağlantısı mı?
NK News muhabiri Zwirko, inşaatın aynı zamanda Kuzey Kore’nin uydu fırlatma roketi için yeni bir motor duyurusuyla aynı zamana denk geldiğine dikkat çekti. Geçen yıl Kim Jong-Un, üç keşif uydusu fırlatma gibi iddialı bir hedef açıklamış ancak ülke bu hedefi gerçekleştirememişti. Pyongyang o zamandan beri bu konuda sessizliğini koruyor. Zwirko, “Tüm bunlar bir araya gelerek, bu fabrikada hala bu motorların üretimi üzerinde çalışıldığı için her şeyin durduğunu gösterebilir” dedi.
Ancak, Kuzey Kore’nin uzay fırlatma motorları için özel bir seri üretim tesisine gerçekten ihtiyaç duyduğuna dair bir belirti olmadığı konusunda uyardı. Uzay fırlatma kabiliyetlerinden ziyade füze geliştirme konusunda Kuzey Kore’nin sıvı yakıttan uzaklaştığını belirten uzman, birkaç yıldır sıvı yakıtlı bir füze denemesi yapılmadığını da belirtti. Kuzey Kore, tüm füze cephaneliğini, fırlatmadan önce sahada yakıt ikmali gerektirmeyen katı yakıtlı hale getirme hedefini kamuoyuna açıkladı.
Kuzey Kore’deki son askeri fabrika yenilemelerinin özellikle odak noktası Rusya’ya ihracat oldu. Başkan Vladimir Putin, Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaş için çok sayıda Kuzey Kore yapımı füze, mermi ve teçhizat ithal etti. Bu ürünleri üreten fabrikaların çoğu, Moskova-Pyongyang iş birliğinin başlangıcından bu yana önemli ve hızlı yenilemelerden geçti. Zwirko, “Eğer süreç hızlı ilerliyorsa, bu muhtemelen parayı nereden aldıklarıyla, yani Rusya’yla ilgilidir,” dedi. “Ne kadar çabuk biteceğini izlemek, öncelikleri hakkında bize çok şey söyleyebilir.” “Son birkaç yıldır silah fabrikalarında çok tuhaf şeyler oluyor” diye ekledi.
