Vietnam Hükümeti, demiryolu projelerinde yerli işletmelerin rolünü kökten değiştirecek stratejik bir adım attı. 12 Aralık 2025 tarihli 319/2025/ND-CP sayılı Kararname yayımlanarak, ulusal öneme sahip demiryolu projeleri için teknoloji transferi alacak veya görevlendirilecek Vietnamlı kuruluş ve işletmelerin seçimine ilişkin kriterler ilk kez resmen belirlendi.
Bu Kararname, daha önce yabancı yüklenicilerin gölgesinde kalan yerli özel sektör için demiryolu sanayinin değer zincirine derinlemesine katılma, teknolojiye hakim olma ve rekabet gücünü artırma yolunda tarihi bir fırsat sunuyor.
Kararnamenin Kapsamı ve Stratejik Önemi
Hükümet, bu Kararname ile Ulusal Meclis kararlarına uygun olarak, demiryolu sektöründeki büyük projeler için bilim ve teknoloji geliştirme, araştırma, uygulama ve teknoloji transferine ilişkin özel mekanizma ve politikaların uygulanmasına dair içerik, düzen, prosedürler ve yetkileri detaylandırmıştır.
Ekonomik ve Mali Strateji ve Politika Enstitüsü İşletme Geliştirme ve İş Ortamı Dairesi Başkan Yardımcısı Bayan Nguyen Minh Thao, bu adımı değerlendirirken, Kararnamenin yerli demiryolu endüstrisinin gelişimi için bir temel oluşturmada özel bir öneme sahip olduğunu vurguladı. Daha önce yerli işletmeler, yabancı yüklenicilerle rekabet ederken dezavantajlı durumdaydı ve çoğunlukla yalnızca taşeronluk rolü üstleniyordu.
Yeni yaklaşımın stratejik amacı: ithalattan kısmi yerelleştirmeye ve nihayetinde uzmanlaşmaya doğru bir geçiş sağlamaktır.
Teknoloji Transferi Alacak İşletmeler İçin Kriterler
319 sayılı Kararname, demiryolu projelerinde görevlendirilecek veya teknoloji transferi alacak Vietnamlı kuruluş ve işletmelerin seçiminde şeffaflığı ve yüksek kapasiteyi hedefleyen somut kriterler getirmiştir.
Temel Yasal ve Ticari Şartlar:
-
Yasal Uygunluk: Kuruluşlar Vietnam yasalarına uygun kurulmalı ve devredilen teknoloji alanıyla tutarlı kayıtlı iş kollarına sahip olmalıdır.
-
Mali Kapasite: Teknoloji transferinin maliyetlerini karşılayacak finansal kapasiteye veya sermaye sağlama yeteneğine sahip olmalıdır.
-
Yasal Durum: İşletmenin tasfiye sürecinde olmaması, işletme kayıt belgesinin iptal edilmemiş olması ve iflas hukuku kapsamında ödeme güçlüğü içinde olmaması gerekmektedir.
Fiziksel ve İnsan Kaynakları Kapasitesi:
-
Tesis ve Altyapı: Makine, ekipman ve teknolojik hatların alınması ve kurulması için gerekli şartları karşılayan fabrika tesisleri ve altyapıya sahip olunmalıdır.
-
Uzman Personel: Transfer edilen teknolojiyi yönetmek, araştırmak, işletmek ve uzmanlaşmak için yeterli kapasiteye sahip uzman, teknik personel ve çalışanlardan oluşan bir ekibe sahip olunmalıdır.
Taahhüt ve Deneyim:
-
Planlama ve Kararlılık: Teknoloji transferi gereksinimlerini karşılamak için kaynakları harekete geçirme planına sahip olunmalı; teknolojiyi tamamlama, hakim olma ve işletme konusunda kararlı olunmalıdır.
-
Uluslararası İşbirliği Deneyimi: Teknoloji transferi konusunda uluslararası işbirliği deneyimine sahip olunmalıdır.
Kararnamede ayrıca, teknoloji transferinin değerinin, yetkili makam tarafından onaylanan demiryolu projesinin bütçesini aşmaması gerektiği de belirtilmiştir. Demiryolu projesi yatırımcısı, bu kriterlere ilişkin özel gereksinimleri, aktarılacak teknoloji türüyle tutarlı olacak şekilde belirleyecektir.
Yerli Sanayinin Hazırlığı ve Fırsatlar
Kararnamenin yayımlanmasıyla birlikte, Vietnam demiryolu imalat sanayinin gelişmesi için büyük bir fırsat doğdu.
1. İleri Teknoloji ve Üretim Kompleksleri:
Birçok Vietnamlı büyük işletme, gelecekteki demiryolu projelerine daha derinlemesine katılmak için hazırlık yapıyor. Uluslararası ortaklarla iş birliği kurularak, şehir içi ve yüksek hızlı demiryolları için lokomotif ve vagon üretimini yerelleştirme hedefleniyor.
Bu kapsamda, sadece montaj ve işleme değil, kademeli olarak tam üretim yetenekleri geliştirmek ve demiryolu sektöründeki temel teknolojilere hakim olmak amacıyla; üretim alanı, kapalı devre test pisti sistemi ve büyük ölçekli bakım ve onarım merkezi dahil olmak üzere bir demiryolu sanayi kompleksinin inşasına yönelik yatırım planları inceleniyor ve uygulanıyor.
2. Stratejik Malzeme Üretimi:
Malzeme alanında da önemli adımlar atılıyor. Yerli işletmeler, 19 Aralık’ta başlayan, hızlı ve şehir içi demiryolları için ray çeliği ve özel çelik ürünleri üretme projelerine yatırım yaptı. Bu projeler faaliyete geçtiğinde, Vietnam’ın stratejik malzemelerde yurtdışına olan ithalat bağımlılığı kademeli olarak azalacak.
3. Değer Zincirine Tam Katılım:
Yerli işletmeler, sinyalizasyon ve kontrol gibi yüksek teknoloji alanlarının yanı sıra, temelden ray altı yapılara kadar altyapı kalemlerinde de yer almaya istekli olduklarını ifade ediyor. Bu durum, yerli işletmelerin artık sadece taşeronluk rolünden çıkıp, demiryolu endüstrisi değer zincirine daha tam olarak katılmaları için önemli ön koşulları oluşturuyor.
Hükümetin Vizyonu ve Domino Etkisi
Bayan Nguyen Minh Thao’ya göre, Kararnamede kriterlerin açıkça tanımlanması, sadece şeffaflığı sağlamakla kalmaz, aynı zamanda Devletin, önemli projeleri üstlenebilecek büyüklükte ve kapasitede işletmeler oluşturmaya yönelik “görevlendirme” yönelimini de açıkça gösterir. Bu mekanizma, özel sektörün katılım biçimini değiştirerek, yerli işletmelerin büyük ölçekli projelere doğrudan katılımı için koşullar yaratıyor.
Böylece özel işletmeler, düşük katma değerli aşamaları gerçekleştirmek yerine; kapasite biriktirme, teknolojiyi benimseme ve rekabet gücünü artırma fırsatı buluyor.
Bayan Thao, bu yeni yaklaşımın; özel ekonominin gelişimini teşvik etmenin, işletmeleri teknoloji alanında yenilik yapmaya teşvik etmenin ve yerli özel işletmelerin devlet ve doğrudan yabancı yatırım işletmeleriyle eşit şartlarda rekabet etmelerini sağlamanın bir somutlaşması olduğunu belirtiyor. Bu durumun, uzun vadede tüm demiryolu endüstrisi için güçlü bir domino etkisi yaratması bekleniyor.
Bu stratejik vizyon doğrultusunda, Başbakan adına hareket eden İnşaat Bakanı Tran Hong Minh, Kuzey-Güney yüksek hızlı demiryolu projesine uygulanacak mekanizma ve politikaları tamamlamaya yönelik bir öneriyi Ulusal Meclis’e sunmuştur.
