BM’nin 2024 yılı raporu, beş yaş altı çocuk ölümlerine dair en geniş verileri sunarak, yaklaşık 4,9 milyon çocuğun erken yaşta hayatını kaybettiğini ortaya koyuyor. Bu kayıpların 2,3 milyonu yenidoğan döneminde gerçekleşirken, çoğu durumda basit ve düşük maliyetli sağlık önlemleriyle bu trajedilerin önlenebileceği belirtiliyor. Raporda, 2000’den beri bu ölümlerin yarıya yakın azaldığına dikkat çekiliyor, ancak 2015’ten itibaren ilerlemenin yüzde 60’tan fazla yavaşladığı vurgulanmakta.
Yenidoğan ölümlerinin toplamın neredeyse yarısını oluşturması, erken doğum komplikasyonları gibi nedenlerin önemini artırıyor. Bu kapsamlı analiz, ölümlerin büyük bölümünün Sahra Altı Afrika’da, özellikle Çad, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Nijer ve Nijerya gibi ülkelerde yoğunlaştığını gösteriyor. Ayrıca, yetersiz beslenmenin doğrudan veya dolaylı etkileriyle ilgili veriler de raporda ilk kez ele alınıyor.
Ölüm Nedenleri ve İlerlemedeki Yavaşlama
Erken doğum komplikasyonları yüzde 36 ile başlıca nedenler arasında yer alırken, doğum sırası sorunları yüzde 21 oranında etkili oluyor. Yaşamın ilk ayından sonraki dönemlerde ise sıtma, ishal ve zatürre gibi hastalıklar öne çıkıyor. 2015 sonrası ilerlemenin yavaşlamasının, kaliteli sağlık hizmetlerine erişimdeki eşitsizliklerden kaynaklandığı düşünülüyor.
Yetersiz Beslenmenin Rolü
Raporda, 1-59 ay arasındaki 100 binden fazla çocuğun doğrudan şiddetli akut yetersiz beslenme nedeniyle öldüğü hesaplandı. Bu durum Pakistan, Somali ve Sudan gibi ülkelerde en belirgin şekilde görülüyor. Yetersiz beslenme, çocukların bağışıklık sistemini zayıflatıp diğer hastalık risklerini artırarak dolaylı etkiler yaratıyor.
Bölgesel Dağılım
Sahra Altı Afrika, tüm ölümlerin yüzde 58’ini kapsıyor ve Güney Asya’da da ilk ay ölümleri çoğunlukta. Buna karşın, Avrupa, Kuzey Amerika, Avustralya ve Yeni Zelanda’da oranlar sırasıyla yüzde 9 ve yüzde 6 seviyelerinde kalıyor, bu da hayat kurtaran müdahalelere erişimdeki büyük farkları netleştiriyor.
5-24 Yaş Grubu Ölüm Oranları
2024’te 5-24 yaş arası yaklaşık 2,1 milyon genç bireyin hayatını kaybettiği belirtiliyor. 15-19 yaş grubunda kızlar için en yaygın neden kendine zarar verme, erkekler için ise trafiik kazaları olarak kayıtlara geçiyor.
Önerilen Önlemler
Rapor, hükümetlerin ve ortakların çocuk hayatta kalımını siyasi ve mali öncelik haline getirmesini, yüksek riskli gruplara odaklanmasını, hesap verebilirliği artırmasını ve birincil sağlık sistemlerine yatırım yapmasını tavsiye ediyor. Aşılar, beslenme tedavileri ve nitelikli personel gibi müdahaleler, hem hayat kurtarıyor hem de ülkelerin ekonomik kalkınmasına katkı sağlıyor.
