BEUN Geomatik Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, Fırat Üniversitesi’nden Arş. Gör. Elif Akgün ve Dokuz Eylül Üniversitesi’nden Doç. Dr. Mustafa Softa ile birlikte yürüttükleri kapsamlı bir araştırma sonucunda, Orta Anadolu Tektonik Geçiş Bölgesini inceleyen bir makale yayımladılar. Bu çalışma, entegre jeodezik (GNSS ve InSAR) verilerle sismik bilgileri birleştirerek, Anadolu’nun doğusu ve batısı arasındaki farklı yönlü yer hareketlerini ortaya koyuyor. Araştırmada, Karadeniz Ereğli’den başlayıp Ankara ve Antalya’ya uzanan bir gerinim zonunun varlığı vurgulanarak, bu hareketlerin milyonlarca yıl içinde kıta parçalanmasına yol açabileceği ifade ediliyor.
Türkiye’nin genel olarak batıya doğru ilerlediği bilinen bir gerçek olsa da, detaylı analizler Ankara’nın doğusunun kuzeye, batısının ise güneye doğru hareket ettiğini gösteriyor. Bu zıt yönlü hareketler, haritada belirgin bir geçiş kuşağı oluşturuyor ve bu hat üzerinde geçmişte küçük depremler meydana gelmiş. Uzun vadede, bu gerinim birikiminin devam etmesi halinde Anadolu’nun doğu ve batı kısımlarının birbirinden ayrılması ihtimali gündeme geliyor. Ayrıca, Kuzey Anadolu Fayı’nın etkisiyle bu hat, ‘S’ şeklinde bir bükülme sergiliyor ve bu sürecin 4,5 milyon yıl sürdüğü tahmin ediliyor.
Anadolu’daki Fay Hatlarının Etkileşimleri
Gerinim zonunun Karadeniz Ereğli’de Kuzey Anadolu Fayı ile birleşerek oluşturduğu yapı, bölgenin jeolojik evrimini aydınlatıyor. Bu hat üzerindeki hareketler devam ederse, Ereğli burnunun Karadeniz’e doğru ilerlemesi ve hatta Anadolu’nun ikiye bölünmesi gibi senaryolar mümkün hale gelebilir. Araştırmacılar, bu bulguların ilk kez bu makalede detaylandırıldığını belirterek, uluslararası bir dergide yayımlanmasının bilim dünyası için önemli bir adım olduğunu vurguluyorlar.
Doğu Anadolu Fayı’nın kuzeyden gelen hareketi ve Afrika ile Arap plakalarının etkileşimleri de inceleniyor. Afrika kıtasının yılda 6 milimetre kuzeye kayması ve Arap plakasının 1,8 santimetrelik hızı, uzun sürede büyük değişikliklere yol açıyor. Bu dinamikler sonucunda, Doğu Anadolu Fayı’nın yapısı değişerek Kuzey Anadolu Fayı ile birleşme eğilimi gösterebilir, bu da Hatay bölgesinde yeni jeolojik oluşumlara neden olabilir.
Gerinim Hattının Uzun Vadeli Etkileri
Gerinim hattının yakın gelecekte büyük bir tehdit oluşturmadığı düşünülüyor, zira şimdiye kadar kaydedilen depremler genellikle 3-4 büyüklüğünde kalmış. Ancak, bu enerji birikimi milyonlarca yıl içinde artarak daha büyük kırılmalara yol açabilir. Araştırmaya göre, orta bölgedeki gerinim hızları yılda birkaç milimetre olsa da, jeolojik süreçler devam ettikçe Anadolu’nun yapısında köklü değişiklikler gözlemlenebilir.
