Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi asistan diş hekimleri neden maddi kayba uğradı?
Asistan diş hekimleri Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nde uygulanan taban ek ödeme hesaplama yöntemi nedeniyle geçmişe dönük borç çıkarılması ve gelecekteki ödemelerde ciddi kesintilerle karşılaştı. Kurumun hafta sonları kapalı olması, yönetim tarafından hesaplamalara “çalışılmayan gün” olarak yansıtıldı; bunun sonucu olarak tam mesai yapan, hafta içi yasal 40 saati eksiksiz tamamlayan asistanlar aylık 10.000–15.000 TL arası gelir kaybı bildirdi. Bu uygulama, hizmet sunum modelinden kaynaklanan idari bir tercih olmasına rağmen personelin kusuruymuş gibi değerlendirildi.
Hesaplama nasıl yapılıyor ve nerede adaletsizlik ortaya çıkıyor?
Mevcut hesaplama yaklaşımı, hafta içi çalışma sürelerini dikkate alırken hafta sonlarını kurum kapalıysa otomatik olarak dikkate almama prensibini benimsiyor. Ancak bu yöntem iki temel hata yaratıyor:
1) Aynı işi yapan asistanlar arasında fakülteler arası eşitsizlik: Bazı fakültelerde hafta sonları hesaplamaya dâhil edilirken bazılarında edilmemesi doğrudan gelir adaletsizliği yaratıyor.
2) Yasal hafta tatili, devamsızlık veya görev ihmali gibi yorumlanıyor; oysa kurumun 24 saat açık olmaması idari bir tercihtir ve bunun yükü personele yüklenemez.
Bu uygulama hangi hukuki ve etik sorunları doğuruyor?
Uygulamanın yarattığı sonuçlar aşağıdaki somut sorunları içeriyor:
• Hukuka aykırılık riski: Kanuni hafta tatilinin aleyhe yorumlanması, çalışma mevzuatı ve hakkaniyet ilkeleriyle çelişebilir.
• Eşitsizlik: Aynı mesai yükümlülüğündeki personel arasında fakülteler nedeniyle farklı ücretlendirme; bunun çalışan motivasyonunu azaltıcı etkisi kanıtlanabilir.
• Mali mağduriyet: Geçmişe dönük çıkarılan kişi borçları, borçlanma ve itiraz süreçleriyle birlikte çalışanların ekonomik güvenliğini zedeliyor.
DİŞHEKSEN’in talepleri ve ileri sürdüğü deliller nelerdir?
DİŞHEKSEN, konuya ilişkin olarak rektörlüğe ve fakülte dekanlığına başvurmuş; talepleri açık ve ölçülebilir şekilde sıralanmıştır:
• Hafta sonu günlerinin “çalışılmayan gün” kapsamında değerlendirilmesine son verilmesi.
• Taban ek ödeme hesaplamalarının yeniden gözden geçirilmesi ve şeffaf kriterlerin belirlenmesi.
• Geçmişe dönük çıkarılan kişi borçlarının iptal edilmesi.
• Yapılan ve planlanan kesintilerin derhal durdurulması.
• Asistan diş hekimlerinin uğradığı mali kayıpların giderilmesi.
Hangi somut adımlar atılmalı? Adım adım düzeltme önerisi
Aşağıdaki yol haritası, idari hatayı hızla düzeltmek ve benzer haksızlıkları önlemek için uygulanabilir:
1. Acil inceleme ve moratoryum: Üniversite, taban ek ödeme hesaplamalarında kullanılan kriterleri derhal incelemeli ve geçmişe dönük kesintiler için ödemenin durdurulmasına karar vermeli.
2. Şeffaf veri dökümü: Her asistan için yapılan hesaplamaların ayrıntılı dökümü ve hangi günlerin ne şekilde değerlendirdiği yazılı olarak paylaşılmalı.
3. Karşılaştırmalı analiz: Aynı kategori asistanların farklı fakültelerdeki uygulamaları karşılaştırılarak adaletsizliğin boyutu nicel olarak ortaya konmalı.
4. Hukuki değerlendirme: Çalışma hukuku ve yükseköğretim mevzuatı açısından uzman bilirkişilerden görüş alınmalı; gerekirse toplu idari ve hukuki başvuru yolları planlanmalı.
5. İyileştirme ve tazminat planı: Haksız kesintiler üçüncü taraf denetimiyle tespit edilip geçmişe yönelik ödemeler ve faiz/kaçırılan gelir hesabı yapılarak mağdurlara iade edilmeli.
Uygulamanın sağlık hizmeti sunumuna ve motivasyona etkisi
Pratik veriler ve çalışan geri bildirimleri, gelir dalgalanmalarının performans, hizmet kalitesi ve çalışan bağlılığı üzerinde doğrudan etkisi olduğunu göstermektedir. Örnek olarak, sabit gelir beklentisi olan asistanların gelir kayıpları nedeniyle mesleki tatmini düştüğünde hasta yönlendirme, acil müdahale ve eğitim-öğretim faaliyetlerinde dolaylı aksamalar görülebilir. Bu, kurumun uzun vadeli hasta güvenliği ve eğitim kalitesi hedefleriyle ters düşer.
Karşı argümanlar ve nasıl çürütülürler?
Yönetimin savunması genelde “bütçe kısıtları” veya “uygulama farklılıkları” üzerinden olur. Bu argümanlara karşı uygulanabilecek çürütme yöntemleri:
• Bütçe kısıtı savı: Eğer tasarruf amacıyla kesinti yapıldıysa, bu kararın personel sözleşmeleri ve mevzuatla uyumlu olması gerekir. Tasarrufun çalışana tek taraflı mali yük getirmesi hukuken sorgulanabilir.
• Uygulama farklılığı savı: Fakülteler arası uygulama farklılıkları varsa, eşit işe eşit ücret ilkesi ve idari eşitlik gereği merkezi kılavuz ile standardizasyon talep edilebilir.
Muhakeme: Neden hızlı, şeffaf ve hukuki müdahale şart?
Geçmişe dönük borçlandırma ve geleceğe dair kesintiler, yalnızca bireysel mağduriyet yaratmakla kalmaz; aynı zamanda kurum içi güveni zedeler. Bu nedenle üniversite yönetiminin acil, şeffaf ve belgeye dayalı bir müdahale ile hatayı düzeltmesi hem hukuki riski azaltır hem de eğitim-öğretim ve hizmet sunumunun sürekliliğini sağlar.
Okuyucular için pratik öneriler: Asistan diş hekimleri ne yapmalı?
• Hesap dökümünüzü talep edin: Yazılı olarak hangi günlerin hesaplamaya neden dahil edilmediğini isteyin.
• Toplu başvuru yapın: Bireysel itirazlar yerine birlik/ sendika aracılığıyla toplu idari başvuru ve gerekirse dava organize edin.
• Kanıt toplayın: Mesai çizelgeleri, nöbet kayıtları, kurum içi yazışmalar ve maaş bordrolarınızın kopyalarını muhafaza edin.
• Hukuki destek alın: Çalışma hukuku konusunda uzman avukatlar veya sendika hukukçuları ile görüşün; acil ihtiyati tedbir veya idari dava seçeneklerini değerlendirin.
