Hemen Bilmeniz Gereken: “İlacım Nerede” uygulaması gerçek ilaç krizini gizliyor
TEİS Genel Başkanı Nurten Saydan Ankara’daki merkezde yaptığı basın açıklamasıyla net bir uyarı yaptı: “İlacım Nerede” uygulaması piyasadaki gerçek sorunu çözmüyor; yalnızca eksikliği tescil ediyor.
Uygulamanın sınırı: Erişim görüntüsü, tedarik gerçeği değil
Uygulama, vatandaşlara yakın eczanelerde stok gösterme iddiasında olabilir; ancak eksik olan temel unsur ilaç tedarikidir. Eğer üretim, dağıtım veya ödeme modelleri sürdürülebilir değilse, dijital gösterge vatandaşın ihtiyacını karşılamaz. Saydan’ın vurguladığı gibi, devletin görevi eczane navigasyonu sağlamak değil; devletin görevi ilaç sistemini raflara geri getirecek politikaları tasarlamak ve uygulamaktır.
Devletin rolü ve neden navigasyon eksik bir çözüm
Devletin eczane yönlendirmesi kısa vadede vatandaşın ilaca ulaşmasını kolaylaştırabilir görünse de şunları göz önüne almak gerekir:
1. Sistemsel sebepler: Üretim kapasitesi, hammadde tedariki, döviz kuru ve fiyatlandırma düzenlemeleri ilaç bulunurluğunu doğrudan etkiler. Bir uygulama, bu ekonomik ve lojistik kopuklukları düzeltemez.
2. Etik ve mesleki ilkeler: Eczacılık mesleği serbest eczane seçimi ilkesine dayanır. Devletin belirli eczaneleri işaret etmesi, hem mesleki etik hem de rekabet açısından sakıncalıdır; hastanın tercihi ve eczacının bağımsız uygulama hakkı korunmalıdır.
3. Sağlık güvenliği: Navigasyon uygulamaları sahte veya kontrolsüz ürünleri ayıklamakta yetersiz kalabilir. Stok bilgisi yanlış veya gecikmeli güncelleniyorsa hasta güvenliği tehlikeye girer.
İnternetten ilaç satışının yarattığı toplumsal riskler
Saydan’ın belirttiği gibi, internet üzerinden kontrolsüz ilaç satışı halk sağlığını tehdit eder. Sahte ilaçların veya yanlış etiketlenmiş sağlık ürünlerinin tüketimi aşağıdaki riskleri doğurur:
– Etkinlik belirsizliği: İçeriği bilinmeyen ürünler beklenen tedavi etkisini vermez.
– Toksisite riski: Kontaminasyon veya yanlış bileşim zehirlenmelere yol açabilir.
– Tedavi gecikmesi: Hastalar yan etkilerle uğraşırken gerçek tedavi gecikir; bu bazı hastalıklar için hayati önem taşır.
Eczacılığın benzersiz uzmanlığı: neden eczacılar çevrimiçi pazarın yerine konulamaz?
Eczacılık, ilaçların farmakoloji, etkileşim, dozaj ve hasta eğitimi açısından eğitimini alan tek meslektir. İnternetteki ürün açıklamaları bu uzmanlığı taşıyamaz. Gerçek örneklerle açıklayalım:
Örnek A: Bir hasta aynı etkin maddeyi iki farklı formülasyonda (ör. tablet vs. süspansiyon) gerektiğinde doğru formu seçmezse, doz hatası yapabilir. Eczacı bu seçimi hasta yaşı, yutma kabiliyeti ve etkileşimlere göre yapar.
Örnek B: Kronik ilacı olan bir hasta, eczacıyla yaptığı görüşmede ilaç-renk, tat değişikliği veya muadil değişikliğinin toleransını değerlendirir; çevrimiçi satışta bu kişiselleştirilmiş değerlendirme yoktur.
Çözüm odaklı adımlar: Devlet ve sektör ne yapmalı?
Saydan’ın çağrılarını uygulamaya dönüştürecek somut adımlar şunlardır:
| Alan | Önerilen Adım |
|---|---|
| Üretim ve tedarik | Stratejik hammadde stokları, yerli üretimi destekleyici teşvikler ve üretim kapasitesi artırımı. |
| Fiyat politikası | Uzun vadeli fiyatlama mekanizmalarıyla üreticinin sürdürülebilirliğini sağlamak; kur dalgalanmalarına karşı esneklik. |
| Lojistik | Soğuk zincir ve dağıtım ağlarının güçlendirilmesi; stok görünürlüğünü gerçek zamanlı ve denetlenebilir kılma. |
| Dijital çözümler | Stok gösteren uygulamalar yalnızca tamamlayıcı olmalı; veri doğrulama, denetim ve geri bildirim mekanizmalarıyla güvence altına alınmalı. |
| Regülasyon | İnternet satışlarına sınırlama getirerek reçeteye tabi veya riskli ürünlerin yalnızca eczaneden verilmesini sağlamak; denetimler sıkılaştırılmalı. |
Nasıl işler: İlaç tedarik zinciri adım adım
İlacın raflara geri gelmesi için atılması gereken kritik adımlar ve kim sorumludur:
1. Üretici: Hammadde temini ve üretim planlaması. Üretici, talep öngörüsü ile üretimi optimize eder.
2. Depolama ve dağıtım: Tedarik zincirinde depolar, lojistik sağlayıcılar ve eczane arası dağıtımın koordinasyonu şarttır.
3. Eczane: Stok yönetimi, hasta eğitimi ve alternatif tedavi seçeneklerini sunma. Eczacı, sahte ürünleri ayırt etme ve hastayı bilgilendirme görevindedir.
4. Denetim ve düzenleyici kurum: İlaçların kalite, satış kanalları ve piyasa gözetimi bu kurumların sorumluluğundadır. Şeffaf veri bildirimi ve sıkı denetimler eksikliği azaltır.
Eczacılık mesleği için etik ve halk sağlığı perspektifi
Eczacılar, sadece ilaç satan değil, aynı zamanda ilaç güvenliğini, hasta eğitimi ve halk sağlığını koruyan profesyonellerdir. Devlet politikaları eczacının bu rolünü desteklemeli; hastayı belirli eczanelere yönlendirmek yerine geniş, güvenli ve erişilebilir bir tedarik sistemi kurmalıdır. Saydan’ın açıklaması burada kritik: dijital araçlar yalnızca destek olmalı, sistemsel çözümler ana rolü üstlenmelidir.
