Macaristan’da demiryolu yükünün 2025’te %11 daraldığı verisinden yola çıkarak Orta Koridor için altı kritik kalemi sıraladı. Belin, “Finansman da hatlar da hazır; asıl tehlike doğru rotaya sahip olup onu yönetememek” uyarısında bulundu.
Sektör analizinde Macaristan örneğini merkeze alan Belin, demiryolu taşımacılığının en kritik riskinin “hattın dolu, kasanın boş olması” olduğunu belirtti. Belin’e göre Orta Koridor’un kaderini, altyapıdan çok taşımacının nakit akışını belirleyen operasyonel kalemler tayin edecek.
Macaristan’da maliyet %11,8 arttı, navlun %2’de kaldı
HUNGRAIL verilerini aktaran Belin, Macaristan’da 2025’te taşıma maliyetlerinin %11,8 artmasına karşın operatörlerin navlunu yalnızca %2 yükseltebildiğini söyledi. Karayolu rekabeti ve zayıflayan talep nedeniyle maliyet artışının müşteriye yansıtılamadığını, aradaki farkı operatörlerin kârının karşıladığını ifade etti.
Belin, sonucun taşıma hacminde %11’lik daralma ve kârın zarara dönmesi olduğunu vurguladı. Endekse göre açığın kapanması için navlunda imkânsız bir %9,8’lik ek artış gerektiğini belirten Belin, “Maliyeti öngöremeyen ve fiyatlamayı sağlıklı yapamayan için dünyanın en kısa rotası bile kurtarıcı değildir” dedi.
Orta Koridor için sıraladığı 6 kalem
Belin, aynı denkleme düşmemek için çözülmesi gereken altı kalemi şöyle özetledi:
- Ray erişim ücreti: Öngörülemez ve artan ücret, ileri tarihli navlunun fiyatlanmasını engelliyor. Çözüm; uzun vadeli, sabit ve önceden ilan edilmiş bir tarife.
- Hazar feribot geçişi: Ücret ve bekleme süresi transit maliyetine biniyor, slot belirsizliği teslim taahhüdünü riske atıyor. Çözüm; Denizcilik Tek Pencere ile dijitalleşme ve Aktau Limanı kapasitesinin iki katına çıkarılması.
- Gümrük ve sınır beklemesi: Her bir saatlik gecikme ürün maliyetini %0,5-1,5 artırıyor. Çözüm; Dijital Tek Pencere’nin tüm koridora yayılması ve Dijital Ticaret Koridoru (DTC) ile gerçek zamanlı izleme.
- DAC (Dijital Otomatik Kuplaj): Avrupa’nın 2030 şartına uymayan filolar hattan dışlanma riski taşıyor; sektör için 25 milyar Euro’luk fırsat ya da risk. Çözüm; filo dönüşüm planını bugünden finanse etmek.
- Son kilometre ve iltisak hatları: Sanayiciyi raya bağlayamamak yükü karayoluna kaptırıyor; Macaristan’da 944 iltisak hattının yarısından azı aktif. Çözüm; iltisak hatlarının canlandırılması ve kombine taşımacılık teşviki.
- Tek vagon yükü desteği: Desteklenmezse KOBİ ölçeğindeki operatörler pazardan çekiliyor, koridor blok trene mahkûm kalıyor. Çözüm; tek vagon taşımacılığına kalıcı destek.
“İki yapısal düğüm çözülmeden olmaz”
Belin, bu kalemlerin altında iki yapısal sorun bulunduğunu kaydetti. İlki fiziki darboğaz: Divriği-Kars hattının 587 kilometrelik bölümü rehabilitasyon bekliyor, 667 kilometrelik elektrifikasyon ve katener/trafo yatırımları tamamlanmadan kapasite hedefleri kâğıt üstünde kalıyor.
İkincisi ise yönetişim. Belin, yıllık en az 180 milyar Euro’luk bir sektörün dağınık kurumlarla yönetildiğini belirterek, bu kalemleri aynı masada koordine edecek bir “Ulaşım Başkanlığı” kurulmasını ve ihalelerde yaşam döngüsü maliyeti (TCO) prensiplerinin uygulanmasını önerdi.
Hedef 11 milyon ton, gidişat 2028-2029
Türkiye’nin önündeki fırsatı da hatırlatan Belin, Çin-Avrupa demiryolunda TEU başına 1.000-1.500 dolar tasarruf bulunduğunu, BTK kapasitesinin 1 milyon tondan 5 milyon tona çıktığını ve taşıma süresinin 24 saatten 12 saate inmesinin hedeflendiğini söyledi. Koridor trafiğinin 2023’te %89, 2024’te %70 büyüdüğünü aktardı.
Ancak 2030 için hedeflenen yıllık 11 milyon tonluk hacme, mevcut hızla — ilk dokuz ayda 2,65 milyon ton — ancak 2028-2029’da ulaşılabileceğini belirten Belin, geç kalınan her yılın “çifte kayıp” olduğunu vurguladı: Halkın vergileriyle yapılan yaklaşık 10 milyar dolarlık altyapının atıl kalması ve yıllık 15 milyar dolarlık pazardan elde edilmesi gereken navlun ile döviz gelirinden mahrum kalınması.
Macaristan krizinin Türkiye için “bedava bir ders” olduğunu söyleyen Belin, sözlerini şöyle tamamladı: “Eksik olan tek şey, bu altı kalemi tek bir bütün hâlinde çözecek bir master plan ve onu yürütecek tek bir sorumlu iradedir.”
