Barselona’da bulunan yedi asırlık bir manastır, yakın dönemin en dikkat çekici arkeolojik keşiflerinden birine ev sahipliği yaptı. Barselona Kültür Enstitüsü, 14. yüzyıldan kalan Santa Maria Pedralbes Kraliyet Manastırı’nın kurucusu Kraliçe Elisenda de Montcada ve yakın çevresine ait sekiz tarihi mezarın açıldığını duyurdu.
Kurumun 700. yılı anma etkinlikleri kapsamında yürütülen bu çalışmada uzmanlar, başlangıçta sadece kraliçenin hayatına ve dönemin rahibe topluluğuna dair verilere ulaşmayı hedefliyordu. Ancak mezar kapakları kaldırıldığında, tarihçileri ve tıp dünyasını şaşkına çeviren bir tablo ortaya çıktı. Ekipler, kraliçenin yanı sıra bıçaklanarak öldürülmüş erkekler ve hamileliğinin ortasında hayatını kaybetmiş bir kadının da dahil olduğu tam 25 iskeletle karşılaştı.
Aragon ve Valensiya krallıklarının kraliçesi olan Elisenda, 30 yaşındayken Kral II. James ile evlenmişti. Eşinin yaşlılık dönemindeki hastalığı sürecinde Katolik rahibeler için bu manastırı inşa ettiren kraliçe, kralın vefatıyla birlikte saray hayatını tamamen geride bıraktı. Ömrünün sonuna kadar manastırın yanındaki küçük bir köşkte münzevi bir yaşam sürse de, bu dindar ve sade hayat hikayesinin arkasından büyük bir kraliyet dramı çıktı.
Çift kimlikli mezar tasarımı
Araştırmacılar Kraliçe Elisenda’nın mezarını incelediklerinde, kilise ile manastır avlusu arasında alçak bir duvarla ikiye bölünmüş özel bir mimari yapı fark etti. Kemiklerin küçük ahşap bir kutu içine yerleştirilmesi, kraliçenin bilinçli bir tercihle bu şekilde gömüldüğünü gösteriyor. Bu yöntem sayesinde Elisenda, kiliseye bakan tarafta güçlü bir hükümdar, manastıra bakan tarafta ise günahlarından arınmaya çalışan sade bir derviş olarak anılacaktı. İlk kemik analizleri, tarihi kayıtları doğrular nitelikte. Kraliçenin 70’li yaşlarında, yoğun eklem kireçlenmesi ağrılarıyla hayata gözlerini yumduğu anlaşıldı. Sade bir rahibe kıyafetiyle gömülen kraliçenin sandığından altın işlemeli ipek kumaş kalıntıları ile mezara koku vermesi için konulmuş kurumuş biberiye ve mersin otları çıkarıldı.
Asıl büyük gizem ise kraliçenin yakın çevresinin yattığı diğer mezarlarda gizliydi. Manastırın ilk baş rahibesi Sobirana Olzet’in iskeletini inceleyen uzmanlar, kadının tam ölüm anında ya da hemen öncesinde yüzüne çok sert bir bıçak darbesi aldığını belirledi. İkinci başrahibe Francesca Saportella’ya ait olduğu düşünülen mezarda ise durum daha da karmaşık bir hal aldı. Bu mezardan tek bir kişi yerine, farklı dönemlerde üst üste istiflenmiş en az dokuz kişinin kemikleri çıktı. Üstelik bu iskeletlerin arasındaki dört erkek kafatasının tamamında ölümcül bıçak yaraları tespit edildi. Aynı mezarda bulunan ve tıp tarihçilerini hayrete düşüren bir diğer bulgu ise, henüz 20-23 haftalık hamileyken ölmüş bir kadının mumyalanmış kalçası ve doğum kanalında duran fetüs kalıntıları oldu.
Arkeologlar, mezarlardaki kişilerin çoğunlukla ileri yaşlarda ölmüş soylu kadınlar olduğunu belirlese de, hançerlenmiş erkeklerin ve hamile bir kadının manastırın kalbinde neden yer aldığı sorusu henüz yanıt bulabilmiş değil. Şu ana kadar kraliçenin DNA haritasının yalnızca yüzde 6’lık kısmını çözebilen bilim insanları; kemik ve diş örneklerinden yola çıkarak bu kişilerin akrabalık bağlarını ve maruz kaldıkları eski hastalıkları genetik olarak inceliyor. Mezarlardan iskeletlerle birlikte çıkarılan Orta Çağ müzik notaları, parşömenler ve bitki kalıntıları üzerindeki laboratuvar çalışmaları da sürüyor. Tüm bu sır perdesini aralayacak kesin sonuçların 2027 yılının ortalarında netleşmesi bekleniyor.
