Gün boyu ofiste masa başında çalışmak, bilgisayar karşısında saatler geçirmek ya da televizyon önünde uzun süre hareketsiz kalmak… Çağımızın en büyük sağlık sorunlarından biri olan sedanter (hareketsiz) yaşam tarzına dair tıp dünyasından çok ciddi bir uyarı geldi. İskoçya’da gerçekleştirilen ve yaklaşık 100 bin kişinin on yılı aşkın bir süre boyunca takip edildiği kapsamlı araştırma, kesintisiz oturma eyleminin hücresel boyutta kanser mekanizmasını tetiklediğini kanıtladı. Uzmanlar, günlük rutinlerde yapılacak çok küçük değişikliklerin bile hayati önem taşıdığını vurguluyor.
SANİYELİK DEĞİL SAATLİK RİSK: HER SAAT KANSER ORANINI ARTIRIYOR
Glasgow Üniversitesi bünyesinde görev yapan araştırmacılar, UK Biobank veri tabanında yer alan, 37 ila 73 yaş aralığındaki kanser geçmişi bulunmayan 91 bin 292 yetişkinin sağlık verilerini titizlikle inceledi. Katılımcıların fiziksel hareketlilik seviyeleri, özel geliştirilmiş bilek monitörleri ve makine öğrenimi algoritmalarıyla bir hafta boyunca kesintisiz kaydedildi. 12 yıl süren izleme döneminin ardından elde edilen klinik sonuçlar, yeryüzündeki en yaygın günlük alışkanlığın acı faturasını çıkardı.
Kayıtlara göre, gün içinde kesintisiz olarak oturarak geçirilen her fazladan saat, kansere yakalanma riskini en başta yüzde 3 oranında artırırken, bu hastalıktan hayatını kaybetme olasılığını ise yüzde 9 gibi yüksek bir oranda tırmandırıyor. Özellikle obezite ile doğrudan ilişkilendirilen pankreas ve kalın bağırsak (kolorektal) kanseri türlerinde, oturulan her saat başına düşen risk artışının yüzde 5 seviyesine kadar ulaştığı saptandı.
KESİNTİSİZ OTURMAK VÜCUTTA ‘ENFLAMASYON’ ALARMI VERİYOR
Hareketsiz yaşamın obezite, tip 2 diyabet, kalp hastalıkları ve kemik erimesine (osteoporoz) yol açtığı tıp dünyasında uzun süredir biliniyor. Ancak bu araştırmada, uzun süreli oturmanın kanser tümörlerinin oluşumuna nasıl zemin hazırladığı ilk kez bu kadar net incelendi. Uzmanlar, en az 30 dakika boyunca hiçbir fiziksel hareket gerçekleştirmeden oturmanın, vücutta sistemik ve kronik bir enflamasyon (iç iltihaplanma) başlattığına inanıyor.
Oluşan bu kronik iltihap ortamı, hücrelerin DNA yapısına zarar vererek genetik mutasyonların ve tümör oluşumlarının önünü açıyor. Bununla birlikte, uzun süreli hareketsizlik hücrelerin insülin direncini artırıyor. Hücrelerin insülini doğru kullanamaması ise tümör hücrelerinin büyümesini ve yayılmasını besleyen en temel biyolojik faktörlerden biri olarak kabul ediliyor.
KANSERE KARŞI KORUYUCU KALKAN: GÜNDE 30 DAKİKALIK YÜRÜYÜŞ
Araştırmanın sunduğu veriler korkutucu olsa da tıp insanları bu döngüyü kırmanın oldukça basit ve maliyetsiz bir yolu olduğunu belirtiyor. Laboratuvar modellerinde, günlük oturma süresinin sadece 30 dakikasını hafif bir yürüyüşle değiştiren bireylerin kanserden ölüm riskinin yüzde 18 oranında azaldığı saptandı.
Aynı 30 dakikalık süreyi tempolu yürüyüş veya bisiklete binme gibi orta düzey bir egzersize ayırmak ölüm riskini yüzde 8 oranında düşürürken; günde sadece 5 dakika ayrılacak yüzme veya koşu gibi yoğun antrenmanların genel kanser riskini yüzde 4 gerilettiği görüldü. Bilim insanları, risk faktörünün sadece toplam oturma süresiyle ilgili olmadığını, asıl tehlikenin “kesintisiz” oturmaktan kaynaklandığını ifade ediyor. Saat başı ayağa kalkıp birkaç adım atmanın, bekleme sürelerini hareketle bölmenin, hücresel hasarı engellemede en etkili koruyucu kalkan olduğu vurgulanıyor.
