Şehir içi ulaşımı dönüştürmesi beklenen uçan taksi projeleri, beklenenden uzun süren geliştirme ve sertifikasyon süreçleri nedeniyle ticari hedeflerini ertelemeye devam ediyor. Elektrikli dikey kalkış ve iniş yapabilen (eVTOL) hava araçları geliştiren şirketler, sivil projelerini sürdürürken gelir elde edebilmek için savunma sanayisine daha fazla odaklanıyor.
Sertifikasyon süreçlerinin uzaması, üretim maliyetlerinin artması ve yatırımcı baskısı, birçok üreticiyi askeri projelere yönlendirirken, savunma sözleşmeleri sektör için önemli bir finansman kaynağı haline geliyor.
Ticari Hizmet Takvimi Yıllarca Gecikti
Uçan taksi sektörünün en dikkat çeken şirketlerinden biri olan İngiltere merkezli Vertical Aerospace, ticari sertifikasyon hedefini 2025 yılından 2029’a erteledi.
Şirket, Valo isimli hava aracının kritik tasarım incelemesini 2026 yılı sonunda tamamlamayı planlıyor. Bunun ardından sertifikasyon için gerekli test uçaklarının üretimi ve kapsamlı uçuş testleri gerçekleştirilecek.
Sadece Vertical Aerospace değil, sektörün diğer büyük oyuncuları da benzer sorunlarla karşı karşıya bulunuyor. Son bir yılda birçok uçan taksi şirketinin piyasa değerinde yüzde 50’yi aşan kayıplar yaşanırken, yeni yatırım bulmak da giderek zorlaşıyor.
Savunma Pazarı Daha Hızlı Gelir Sağlıyor
Sivil hava taşımacılığı için geliştirilen araçların ticari kullanıma geçebilmesi uzun ve maliyetli sertifikasyon süreçleri gerektiriyor. Buna karşılık askeri platformlar, belirli görevlerde daha sınırlı sertifikasyon prosedürleriyle kullanılabiliyor.
Savunma bütçelerindeki artış ve kamu kaynaklı siparişlerin daha öngörülebilir olması, eVTOL üreticileri açısından önemli bir avantaj oluşturuyor.
Ukrayna savaşı ve Orta Doğu’daki çatışmalar sonrasında ordular; yük taşımacılığı, keşif, gözetleme, yaralı tahliyesi ve lojistik destek görevlerinde kullanılabilecek dikey kalkış yapabilen platformlara daha fazla ilgi göstermeye başladı.
Archer Savunma İçin Yeni Platform Tanıttı
ABD merkezli Archer Aviation, savunma teknolojileri şirketi Anduril ile birlikte geliştirdiği insansız hibrit hava aracını Farnborough Uluslararası Havacılık Fuarı’nda tanıttı.
Yeni platformun muharebe destek görevleri ve askeri lojistik operasyonlarında kullanılması planlanıyor.
Şirket, hibrit tahrik sistemi sayesinde tamamen elektrikli modellere göre daha uzun menzil ve daha yüksek taşıma kapasitesi sunmayı hedefliyor.
Archer buna rağmen sivil Midnight uçan taksi programını da sürdürüyor. Şirket, ABD ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde 2026 yılı içinde yolculu test uçuşlarına başlamayı amaçlıyor.
Joby ve Vertical İki Pazarı Birlikte Hedefliyor
Sektörün diğer önemli oyuncularından Joby Aviation da L3Harris Technologies ile birlikte hibrit ve otonom bir askeri hava platformu geliştiriyor.
İlk gösterim aracının uçuşunu tamamlayan şirket, 2026 yılı içerisinde kamu kurumlarına yönelik operasyonel gösteriler gerçekleştirmeyi planlıyor.
Vertical Aerospace ise Valo modelinin hibrit-elektrikli versiyonu üzerinde çalışıyor. Şirket, yaklaşık 1.000 mil menzil ve kısa mesafelerde 1.100 kilogram taşıma kapasitesi hedefliyor.
İlk test uçuşlarının 2027 yılının ilk yarısında başlaması öngörülüyor.
Beta Technologies Ortak Parça Stratejisi İzliyor
Beta Technologies, hem ticari hem de askeri hava araçlarını ortak altyapı üzerine geliştiren şirketlerden biri olarak öne çıkıyor.
Şirket, insansız askeri MV250 platformunu tanıtırken; motor, rotor, uçuş kontrol sistemi ve birçok ana bileşeni ticari modellerle ortak kullanıyor.
Bu yaklaşımın üretim maliyetlerini düşürmesi ve geliştirme süresini kısaltması hedefleniyor.
Beta ayrıca klasik pistlerden kalkış yapabilen elektrikli Alia modelini de geliştiriyor. İngiliz bölgesel havayolu şirketi Loganair, bu uçak için beş kesin sipariş ile beş opsiyonlu sipariş verdi. Ticari hizmetin 2029 yılında başlaması planlanıyor.
Savunma Gelirleri Sivil Geleceği Destekliyor
Uzmanlara göre savunma projeleri, uçan taksi üreticileri için kısa vadede önemli bir gelir kaynağı oluştursa da sektörün uzun vadeli büyüme hedefi hâlâ şehir içi hava ulaşımı pazarına dayanıyor.
Askeri sözleşmeler sayesinde şirketler sertifikasyon sürecini finanse edebilir, üretim teknolojilerini geliştirebilir ve daha fazla uçuş verisi elde edebilir. Ancak sektörün gerçek başarısı, ticari yolcu taşımacılığına geçişin ne kadar hızlı gerçekleşeceğine bağlı olacak.
Önümüzdeki dönemde Archer’ın insansız platformunun test programı, Joby’nin kamu görev gösterileri ve Vertical Aerospace’ın 2029 sertifikasyon takvimi, sektörün geleceğini belirleyecek en önemli gelişmeler arasında yer alıyor. Savunma alanındaki fırsatlar artarken, uçan taksi şirketlerinin ilk büyük gelirlerini yolculardan değil, kamu savunma bütçelerinden elde etme ihtimali giderek güçleniyor.
