İran’ın Gilan eyaletinde, Alborz Dağları’nın sarp yamaçlarına kurulan Masuleh köyü, sıra dışı mimarisi ve ulaşım düzeniyle öne çıkıyor. Motorlu araç trafiğinin tamamen yasak olduğu yerleşimde evler birbirinin üzerine gelecek şekilde konumlanırken, bir evin çatısı üst bölümdeki başka bir evin yaya yolu ya da bahçesi olarak kullanılabiliyor.
Dik arazi yapısına uyum sağlayan köy mimarisi, Masuleh’i yalnızca İran’ın değil, bölgenin de en dikkat çekici tarihi yerleşimlerinden biri haline getiriyor.
Dik Yamaçlar Araç Trafiğini İmkansız Kılıyor
Masuleh’deki geleneksel ahşap ve kerpiç yapılar, yaklaşık 60 derecelik oldukça dik bir eğim üzerine inşa edilmiş durumda. Yerleşimin dar merdivenleri, geçitleri ve birbirini takip eden terasları nedeniyle motorlu araçların köy sokaklarına girmesine izin verilmiyor.
Köy içindeki ulaşım ve yük taşıma faaliyetleri el arabaları kullanılarak gerçekleştiriliyor. Evlerin çatıları ile yaya yollarının birbirine bağlandığı bu özgün mimari düzen, Masuleh’i adeta çok katlı tek bir kamusal alana dönüştürüyor.
Bir yapının çatısının diğer yapının geçiş alanı olarak kullanılabilmesi, köydeki sınırlı alanın arazi koşullarına uygun biçimde değerlendirilmesini sağlıyor.
Masuleh’in Tarihi Bin Yıl Öncesine Uzananıyor
Masuleh’in geçmişi 1006 yılına kadar uzanıyor. Tarihi İpek Yolu güzergahında bulunan yerleşim, geçmişte önemli bir demircilik ve ticaret merkezi olarak gelişti.
Ancak bölgede meydana gelen şiddetli depremler ve ardından yaşanan veba salgını, yerleşimin tarihini değiştirdi. Halkın eski kenti terk ederek bugünkü dağ yamacına taşındığı belirtiliyor.
Yeni yerleşim alanı belirlenirken bölgenin doğal koşulları dikkate alındı. Dağ yamacındaki konumun sel riskini azaltmasının yanı sıra sert kış şartlarının etkisini de hafifletecek özellikte olduğu değerlendirildi.
Doğal Kayalar Üzerindeki Temeller Yüzyıllara Direndi
Masuleh’deki evlerin inşasında doğal kaya oluşumlarından yararlanılması, yerleşimin dayanıklılığında önemli rol oynadı. Yapıların temellerinin kayalık zemine oturtulması, köyün yüzyıllar boyunca çeşitli sarsıntılara karşı ayakta kalmasına katkı sağladı.
Dağın eğimine göre kademeli biçimde yükselen evler, geleneksel mimarinin doğal araziyle nasıl bütünleşebildiğinin dikkat çekici örneklerinden birini oluşturuyor.
Günümüzde Masuleh, motorlu araçlardan uzak yaşam biçimi, birbirinin çatısını yol olarak kullanan evleri ve bin yılı aşkın geçmişiyle İran’ın özgün yerleşimlerinden biri olarak varlığını sürdürüyor.
