TÜİK verilerine göre Türkiye’de 65 yaş ve üzerindeki bireylerin yüzde 37,9’u çocuklarıyla aynı evde yaşıyor. Uzmanlar, birlikte yaşamın nörolojik hastalıkların erken teşhisinde önemli bir avantaj sağladığını belirterek unutkanlık, kişilik değişikliği ve yürüme bozukluğu gibi belirtilerin yaşlılığın doğal sonucu olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekiyor. Medicana International İzmir Hastanesi Nöroloji Uzmanı Doç. Dr. Hasan Armağan Uysal, aile bireylerinin gözlemlerinin erken tanı ve tedavi sürecine önemli katkı sağladığını vurguluyor.
TÜİK’in Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre Türkiye’de 65 yaş ve üzerindeki her 100 kişiden yaklaşık 38’i çocuklarından biriyle aynı evde yaşamını sürdürüyor. Aynı ortamı paylaşan aile bireyleri, yaşlı yakınlarının bilişsel, davranışsal ve fiziksel değişimlerini erken fark edebiliyor.
Doç. Dr. Hasan Armağan Uysal, yaş ilerledikçe ortaya çıkan her değişikliğin yaşlanmaya bağlanmasının önemli bir yanılgı olduğunu belirterek günlük yaşamı etkileyen belirtilerin dikkate alınması gerektiğini ifade ediyor.
Yaşlılıkta Her Değişim Normal Kabul Edilmemeli
Yaşla birlikte bazı işlevlerde yavaşlama görülebileceğini belirten Uysal, bir ismi hatırlamanın daha uzun sürmesi veya fiziksel temponun azalması gibi değişimlerin tek başına hastalık göstergesi olmayabileceğini aktarıyor. Ancak unutkanlığın günlük yaşamı etkilemesi, belirgin kişilik değişiklikleri, yürüme bozuklukları, sık düşme ve konuşmada farklılaşma gibi belirtilerin uzman tarafından değerlendirilmesi gerekiyor.
Uysal, kişinin mevcut durumunu birkaç yıl önceki haliyle karşılaştırmanın önemli bilgiler sunduğunu vurgulayarak asıl belirleyici unsurun yaş değil, zaman içinde ortaya çıkan değişim olduğunu belirtiyor.
Unutkanlığın Günlük Yaşama Etkisi Belirleyici
Her unutkanlığın demans anlamına gelmediğini ifade eden Uysal, olağan unutkanlık ile bilişsel gerileme arasındaki ayrımda kişinin bağımsız yaşamını sürdürme becerisinin önemli olduğunu kaydediyor.
Bir ismi unutmak veya anahtarın yerini hatırlayamamak günlük yaşamda karşılaşılabilen durumlar arasında yer alıyor. Ancak kişinin yakın zamanda yapılan konuşmaları tamamen unutması, aynı soruları tekrar tekrar sorması, randevularını kaçırması ya da para ve ilaç yönetiminde zorlanması daha ayrıntılı değerlendirme gerektiriyor.
Uysal, yemek hazırlama, alışveriş yapma, ilaç takibi ve telefon kullanma gibi daha önce sorunsuz gerçekleştirilen günlük işlerde yaşanan aksaklıkların bilişsel gerilemenin önemli işaretleri olabileceğini belirtiyor. Yakınlarını tanımaya devam etmenin ise bilişsel sağlığın bütünüyle korunduğu anlamına gelmediğini hatırlatıyor.
Demans Her Zaman Unutkanlıkla Başlamıyor
Nörolojik hastalıkların yalnızca hafıza sorunlarıyla ortaya çıkmadığına dikkat çeken Uysal, davranış, kişilik ve uyku düzenindeki değişimlerin de göz önünde bulundurulması gerektiğini ifade ediyor.
Daha önce sosyal bir yaşam süren kişinin belirgin biçimde içine kapanması, çevresine karşı ilgisizleşmesi, aşırı şüpheci davranması veya dürtü kontrolünde değişiklikler yaşaması araştırılması gereken belirtiler arasında bulunuyor.
Uysal, Parkinson hastalığı ve ilişkili nörolojik hastalıklarda da ilk belirtilerin her zaman el titremesi olmayabileceğini belirtiyor. Hareketlerde yavaşlama, yürürken bir kolun daha az sallanması, yüz ifadesinde donuklaşma, el yazısının küçülmesi ve uyku sırasında rüyayı yaşıyormuş gibi bağırma ya da vurma hareketleri yapma bu hastalıklarla ilişkili erken işaretler arasında yer alabiliyor.
Yürürken adımların küçülmesi ve sık düşme gibi belirtilerin de yalnızca yaşlılığa bağlanmadan değerlendirilmesi gerekiyor.
Günlük Güvenlik Riskleri Uyarı Niteliği Taşıyor
Günlük yaşamda güvenliği tehdit eden durumların ortaya çıkması halinde vakit kaybetmeden uzman değerlendirmesine başvurulması gerektiğini belirten Uysal, yanlış ilaç kullanımı, ocağın açık bırakılması ve kişinin iyi bildiği yollarda kaybolması gibi olayların önemine dikkat çekiyor.
Hastalık sürecinde kişinin kendi durumundaki değişimleri fark edemeyebileceğini belirten Uysal, ailelerin bu tür durumlarda tartışmaya girmek yerine sakin ve yapıcı bir yaklaşım benimsemesini öneriyor. Genel sağlık kontrolü gerekçesiyle bir sağlık kuruluşuna başvurmak, değerlendirme sürecinin daha kolay ilerlemesine yardımcı olabiliyor.
Erken Tanı İçin Ailelerin Gözlemleri Kaydedilmeli
Aile bireylerinin gözlemlerinin hekim değerlendirmesine doğrudan katkı sağlayabileceğini vurgulayan Uysal, muayene öncesinde belirtilerin ne zaman başladığının, nasıl ilerlediğinin ve hangi günlük işlevleri etkilediğinin not edilmesini öneriyor.
Somut örneklerle desteklenen gözlemler, hekimin kişinin durumunu daha kapsamlı değerlendirmesine yardımcı olabiliyor. Erken tanının yalnızca hastalığın adını belirlemekten ibaret olmadığını ifade eden Uysal, tedavi edilebilir nedenlerin saptanması, uygun egzersizlerin planlanması ve sosyal desteğin sağlanmasıyla bireyin bağımsız yaşamını sürdürdüğü sürenin uzatılabileceğini belirtiyor.
