Prof. Dr. Ömer Faruk Şimşek, İstanbul Rumeli Üniversitesi Psikoloji Bölüm Başkanı olarak, dijital bağımlılığın çağımızda en sık rastlanan davranışsal risklerden biri haline geldiğini vurguladı. Dijital teknolojilerin günlük yaşamı büyük ölçüde kolaylaştırdığını kabul etse de, aşırı kullanımın bireylerde dikkat bozuklukları, uyku sorunları ve sosyal bağlarda zayıflamaya neden olabileceğini uyardı.
Bu bağımlılık, dijital araçların beynin ödül mekanizmasını sürekli tetiklemesiyle güçleniyor. Şimşek’e göre, telefonlar ve çevrimiçi platformlar, rastgele tasarlanmamış; aksine, beynin haz merkezlerini harekete geçirecek şekilde geliştirilmiş durumda. Bu durum, bireylerin farkında olmadan tekrar eden davranışlar geliştirmesine yol açıyor ve kısa süreli rahatlama arayışını körüklüyor.
Dijital Bildirimlerin Beyindeki Etkisi
Sürekli gelen bildirimler, sosyal medya etkileşimleri ve anlık içeriklerle dopamin salgısı artıyor. Şimşek, her bir bildirimin beyinde ufak bir ödül hissi yarattığını belirterek, bunun zamanla alışkanlığa ve kontrol kaybına dönüştüğünü belirtti. Bu süreç, kişilerin ekranlara daha fazla yönelmesine neden olurken, psikolojik dengeyi bozabiliyor.
Yaş Gruplarına Göre Farklı Riskler
Gençlerde sosyal medya ve çevrimiçi oyunlar ön planda iken, yetişkinlerde iş bağlantılı ekran kullanımı ve sürekli erişim ihtiyacı baskın hale geliyor. Şimşek, gençlerin akran onayını aradığını, yetişkinlerin ise kaçırma korkusu yaşadığını ifade etti. Uzun süreli ekran maruziyeti, her iki grupta da dikkat dağınıklığı ve uyku bozukluklarına yol açarak, yüz yüze ilişkileri zayıflatıyor. Özellikle geceleri artan kullanım, biyolojik saati bozarak zihinsel yorgunluğu artırıyor.
Dengeli Dijital Kullanım İçin Öneriler
Asıl amaç, teknolojiden tamamen vazgeçmek değil; dijital dengeyi kurmak olmalı. Şimşek, günlük ekran süresini sınırlamayı, gereksiz bildirimleri kapatmayı ve teknoloji dışı aktiviteleri artırmayı öneriyor. Yemek saatlerinde ve uyku öncesi ekran kullanımını azaltmak, aile içi iletişimi güçlendirirken, fiziksel etkinlikler de bu dengeyi destekliyor. Erken yaşlarda dijital farkındalık eğitimi, bu sorunların önlenmesinde kritik rol oynar.
Kontrolsüz Kullanımın Gerçek Riskleri
Şimşek, dijital araçların bilinçli kullanıldığında hayatı kolaylaştırdığını, ancak sınırlar konmadığında psikolojik ve sosyal sorunlar yarattığını vurguladı. Teknolojiyi yönetmek yerine onun tarafından yönetilmemek için dijital farkındalık geliştirmek, bireylerin ekran ilişkilerini daha sağlıklı hale getirebilir.
