Rusya ekonomisi, Kremlin’in olumlu tablo çizmeye çalışan açıklamalarına rağmen son yılların en zorlu dönemlerinden birini geçiriyor. Ukrayna savaşı sonrası uygulanan yaptırımlar, dış ticarette yaşanan kırılmalar ve artan savunma harcamaları, ülkenin birçok stratejik kurumunu doğrudan etkilemiş durumda. Bu baskının hissedildiği alanlardan biri de uzun yıllar boyunca Rusya’nın küresel prestij sembollerinden sayılan uzay programı.
İsveç Dışişleri Bakanı Maria Malmer Stenergard tarafından paylaşılan analizlerde, Rus ekonomisinin son beş yılda ciddi ölçüde küçüldüğü ve toplam ekonomik büyüklüğünün artık ABD’nin Teksas eyaletinin gerisine düştüğü belirtiliyor. Aynı süreçte savaşın ekonomik maliyetinin yüz milyarlarca dolara ulaştığı ifade ediliyor.
Savunma bütçesinin Sovyetler Birliği’nin dağılmasından bu yana en yüksek seviyeye çıkmasıyla birlikte, devlet kaynaklarının büyük kısmı askeri alanlara yönlendirildi. Bu durumdan etkilenen kurumlar arasında Roscosmos da yer alıyor. Rus uzay ajansı, gelir kaybını azaltabilmek için dikkat çekici bir yönteme başvurmuş durumda: Roketlerin üzerine reklam almak.
Roket gövdeleri reklam alanına dönüştü
Aslında uzay araçlarında reklam kullanılması Rusya için tamamen yeni bir uygulama değil. 1990’lı yıllarda Pepsi, Mir Uzay İstasyonu’nun dışına yerleştirilen dev bir maket için milyonlarca dolar ödeme yapmıştı. 2000 yılında ise Pizza Hut logosu, Uluslararası Uzay İstasyonu’na gönderilen bir Proton roketinde yer aldı.
Ancak geçmişte daha çok tek seferlik ticari anlaşmalar olarak görülen bu uygulamalar artık daha sistemli hale geliyor. Vladimir Putin’in onay verdiği yeni düzenleme sonrası, devlet destekli roketlerde özel şirket reklamları kullanılmasının önü açıldı. Böylece banka, restoran zinciri ve medya şirketlerinin logoları Rus roketlerinde görünmeye başladı.
Roscosmos’un hedefi, devlet bütçesi üzerindeki baskıyı hafifletmek ve özel sektörden ek gelir yaratabilmek. Fakat uzmanlara göre elde edilen reklam gelirleri, yaşanan büyük ekonomik kayıpların yanında oldukça sınırlı kalıyor.
Uzay programındaki dikkat çekici gerileme
Rusya’nın uzay sektöründe yaşadığı mali sıkıntının temel nedenlerinden biri, savaş sonrası uluslararası iş birliklerinin büyük ölçüde sona ermesi. Avrupa Uzay Ajansı dahil birçok yabancı müşteri, Soyuz ve Proton roketlerini kullanmayı bıraktı. Bu gelişmenin Roscosmos’a yaklaşık 2,5 milyar dolarlık gelir kaybı yaşattığı belirtiliyor. Buna karşılık reklam anlaşmalarından sağlanabilecek yıllık gelirin yalnızca birkaç milyon dolar seviyesinde kalabileceği konuşuluyor.
Ekonomik baskının etkisi operasyonel faaliyetlerde de görülüyor. Roscosmos, maliyetleri azaltmak amacıyla Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki görev sürelerini altı aydan sekiz aya çıkardı. Bunun yanında yıllık roket fırlatma sayısında da ciddi düşüş yaşandı. Son iki yılda Rusya’nın yıllık fırlatma sayısı 17 seviyesine kadar geriledi. Salgın dönemi hariç tutulduğunda bu rakam, Yuri Gagarin’in uzaya çıktığı 1961’den bu yana görülen en düşük seviyelerden biri.
