ABD Hükümet Hesap Verilebilirlik Ofisi (GAO) tarafından yayımlanan son değerlendirme, F-35 filosunun harbe hazırlık oranlarında 2025 mali yılında belirgin bir düşüş olduğunu ortaya koyuyor. Filonun tam görev yapabilirlik oranı %25’e gerilerken, genel görev yapabilirlik oranı ise 2021’den bu yana keskin bir azalma göstererek 2025’te %44 seviyesine indi.
Hava Kuvvetleri yetkilileri, sert düşüşte yazılım güncellemelerindeki gecikmeler, yedek parça tedarikindeki aksamalar ve yeni uçaklarda görülen korozyon problemlerinin etkili olduğunu belirtiyor. GAO özetinde; F-35’in, Savunma Bakanlığı’nın en yüksek maliyetli silah sistemlerinden biri olmasına karşın performans hedeflerini yakalayamadığı ve idame maliyetlerinin yükselmeye devam ettiği vurgulanıyor.
JPO’nun Cevabı: GSS Reset ve Hedefler
Müşterek Program Ofisi (JPO), duruma yanıt olarak Haziran 2025’te başlattığı Küresel Destek Çözümü Sıfırlaması (GSS Reset) stratejisini sundu. Bu planın hedefleri arasında 2030’a kadar %80 görev yapabilirlik ve %65 tam görev yapabilirlik seviyelerine ulaşmak bulunuyor. Ancak JPO, bu hedeflerin sağlanmasının maliyetli olacağını; kuvvetlerin talep etmeleri gereken ek kaynakların 2031 mali yılına kadar önceden planlanandan 13,7 milyar dolar daha fazla olacağını bildiriyor.
Kaynak Açıkları ve Riskler
GAO raporu, GSS Reset’in başarısını tehdit eden birden çok yapısal sorun tespit ediyor. Bunların başlıcaları şunlar:
| Kritik Sorun | Açıklama |
|---|---|
| Tedarik Zinciri Darboğazı | JPO’nun 7 milyar dolardan fazla ek parça ve malzeme tedariğinde özel sektöre bağımlılığı sürüyor; fakat bazı kritik parçaların üretim kapasitesi sınırlı. |
| Kritik Parça Eksikliği | Lockheed Martin’in 2025 çalışması, tedarikçi ağının üretemediği 48 kritik parça tespit etti; bunlar arasında jetlerin yerde kalmasına yol açan kanopiler de yer alıyor. |
GAO ayrıca, 2030’ların ortalarına gelindiğinde idame maliyetleri ile mevcut kuvvet bütçeleri arasında yıllık yaklaşık 1,2 milyar dolarlık kalıcı bir açık oluşabileceğini öngörüyor. Rapor, 2027 mali yılı projeksiyonlarının Operation Epic Fury öncesi hazırlandığını belirterek, ek uçuş saatlerine bağlı maliyet artışlarının bu tahminleri hafife almış olabileceğini kaydediyor.
GSS Reset İçin Ayrılan Kaynakların Dağılımı
GAO, gerekli ek bütçenin önemli bir kısmının doğrudan GSS Reset’e gitmeyeceğini not ediyor. Talep edilen ek fonun yalnızca yaklaşık 2,2 milyar doları GSS Reset kapsamında kullanılırken, kalan ~11,5 milyar doların kuvvetlerin mevcut bütçelendirme ile gerçek idame ihtiyacı arasındaki farkı kapatmak için kullanılacağı belirtiliyor.
JPO yetkililerinin itirafına göre, harbe hazırlık seviyeleri kısa vadede “iyileşmeden önce muhtemelen daha da kötüleşecek.” Planlanan düzelmelerin 2026 sonları veya daha sonrası için somutlaşabileceği öngörülüyor.
Programın Önemi ve Uzun Vadeli Maliyet
Tüm bu zorluklara rağmen, F-35 hâlâ ABD hava gücünün temel unsurlarından biri olarak değerlendiriliyor. Pentagon envanterinde halihazırda 800’den fazla F-35 bulunuyor ve 2040’ların ortalarına kadar yaklaşık 1.700 adet daha alım planlanıyor. Programın 2024 itibarıyla hesaplanan ömür boyu idame maliyeti ise 1,6 trilyon dolar seviyesinde.
Sonuç olarak, GSS Reset stratejisi potansiyel bir iyileşme yolu sunuyor; fakat tedarik zinciri kısıtları, kritik parça eksiklikleri ve önemli bütçe açıkları bu hedeflerin yakalanmasını zorlaştırıyor. GAO raporu, planların uygulanmasında karşılaşılabilecek mali ve lojistik engellerin dikkatle yönetilmesi gerektiğini vurguluyor.
