Asbest Hala Öldürüyor mu?
Her yıl 30 binden fazla insan, nadir görülen ancak son derece agresif bir kanser türü olan mezotelyoma nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Bu kanserin başlıca nedeni, Türkiye’de 2011 yılında yasaklanan asbesttir. Asbeste maruz kalan bireylerde, bu maruziyetten 10 ila 50 yıl sonra kanser gelişebilir. Bu zaman dilimi, birçok hastanın doğru teşhis alamamasına veya teşhis aşamasında geç kalmasına yol açmaktadır. Türkiye’de Prof. Dr. İzzettin Barış’ın öncülüğünde, çevresel asbest maruziyetinin mezotelyomaya neden olduğunun tespit edilmesi, dünya literatüründe önemli bir değişim yaratmıştır. Türk Toraks Derneği, 26 Eylül Mezotelyoma Farkındalık Günü vesilesiyle bu zorlu hastalığa dikkat çekmiştir.
Mezotelyoma Nedir? Asbest ile İlişkisi Var mı?
İnşaat, gemi yapımı, çatı ustalığı, kazan işçiliği, izolasyon, elektrikçilik ve otomotiv üretimi gibi birçok sektörde yaygın olarak kullanılan asbest, bu hastalığın en çok bu sektörlerde çalışanlarda görülmesine neden olmaktadır. Türk Toraks Derneği Torasik Onkoloji Çalışma Grubu Başkanı Prof. Dr. Tuncay Göksel, şu bilgileri paylaşmıştır: “Mezotelyoma, mezotel hücrelerden köken alan bir kanser türüdür ve en sık akciğer zarında (plevra) ortaya çıkar. Mezotelyoma, yüksek oranda asbest kaynaklıdır. Asbest, ısıya, suya karşı dayanıklı, esnek ve lifli yapıda doğal bir mineral olup, ak toprak olarak da bilinmektedir. Asbestin kullanımı, özellikle inşaat, gemi yapımı ve otomotiv üretimi gibi sektörlerde yaygındır. Gelişmekte olan ülkelerde, işyeri güvenlik düzenlemelerinin daha az sıkı olduğu durumlarda, bu sektörlerde çalışan birçok kişi maruz kaldıklarının farkında değildir.”
Deprem Sonrası ve Kentsel Dönüşüm Alanlarındaki Halk Risk Altında
Prof. Dr. Göksel, hastalığın deprem sonrası ve kentsel dönüşüm süreçlerinde artabileceğine dikkat çekerek, “Mezotelyomanın asbest maruziyetinden sonra ortaya çıkması genellikle on yıllar alır. Göğüs ağrısı ve nefes darlığı gibi semptomlar belirdiğinde, mezotelyoma genellikle ileri bir aşamadadır. Farkındalığın artması, risk altındaki kişilerin erken tıbbi değerlendirme ve test yaptırmalarına yardımcı olacaktır. Şehirlerdeki asbest yüklü binalar büyük bir risk oluşturmaya devam etmektedir. Asbest kullanımının yasaklandığı bölgelerde bile, geçmişteki madencilik veya endüstriyel faaliyetlerden kaynaklanan çevresel kirlenme bir tehdit olmaya devam etmektedir. Ayrıca, deprem sonrası ve kentsel dönüşüm sürecinde asbestli malzemelerin düzensiz yıkımı ve uygunsuz bertarafı, havaya tehlikeli liflerin salınmasına neden olarak sadece çalışanları değil, çevredeki toplulukları da tehlikeye atmaktadır.”
Mezotelyoma Hastalığından Nasıl Korunuruz?
Asbest maruziyetini önlemenin, mezotelyoma riskini azaltmanın en etkili yollarından biri olduğunu belirten Türk Toraks Derneği Merkez Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Tamer Altınok, korunma yollarına dair şu bilgileri vermiştir: “Çalışmalarda uygun koruyucu ekipmanların kullanılması, potansiyel maruziyeti azaltabilir. Kentlerde inşa edilen binalarda da izolasyon amaçlı asbest kullanıldığı bilinmektedir. Son yıllarda, deprem ve kentsel dönüşüm sırasında eski binaların kontrolsüz yıkımı ile çevreye asbest salınımı olabileceği anlaşılmıştır. Kontrollü bina yıkımı öncesi asbest analizlerinin yapılması gerekmektedir. Mezotelyoma ile mücadelede en kritik stratejilerden biri, eğitim ve farkındalık yoluyla asbeste maruz kalmanın önlenmesidir. Eski binaların kontrollü yıkımının teşvik edilmesi, asbest güvenlik protokollerinin uygulanması ve yüksek riskli mesleklerde koruyucu ekipman kullanımının teşvik edilmesi, gelecekteki vakaların azaltılmasında önemli adımlardır.”
Mezotelyoma Nasıl Anlaşılır, Nasıl Tedavi Edilir?
Asbest solunum yoluyla akciğere ve akciğer zarına ulaştıktan sonra hastalık 10 ile 50 yıl içinde gelişebilir. Süreç oldukça yavaş ilerlediği için hastalar uzun süre şikayet hissetmeyebilir. Bu nedenle birçok hasta, hastalığın ileri evresinde tanı almaktadır. Kontrol amaçlı yapılan tetkiklerde erken evre mezotelyoma hastaları saptanabilir. Erken tanı, mezotelyoma tedavisinde son derece önemlidir ve hayatta kalma şansını artırabilir.
- Göğüs Ağrısı: Genellikle plevral mezotelyomanın bir sonucu olarak başlayan bu ağrı, donuk bir sızı şeklinde olabilir ve zamanla şiddetlenir. Genellikle göğsün bir tarafında lokalize olur ve derin nefes alma veya öksürme ile kötüleşir.
- Nefes Darlığı (Dispne): Akciğer ve göğüs duvarı arasında sıvı birikmesi (plevral efüzyon) veya tümörlerin akciğer genişlemesini kısıtlaması nedeniyle nefes almayı zorlaştırır.
- İnatçı Öksürük: Kuru veya ağrılı bir öksürük gelişebilir, buna bazen ses kısıklığı veya öksürükle kan tükürme eşlik edebilir.
- Açıklanamayan Kilo Kaybı: Vücut hastalıkla savaşmak için daha fazla enerji harcadığından, ani ve istenmeyen kilo kaybı meydana gelebilir.
- Yorgunluk: Mezotelyoma, kalıcı yorgunluğa ve düşük enerji seviyelerine yol açabilir.
- Karın Ağrısı ve Şişlik: Bu belirtiler, kanserin karın zarında (periton) geliştiği peritoneal mezotelyomada daha yaygındır. Şişlik genellikle sıvı birikiminden (asit) kaynaklanır.
- Bulantı ve Bağırsak Değişiklikleri: Peritoneal mezotelyoma bulantı, kabızlık veya ishal gibi sindirim sorunlarına yol açabilir.
Mezotelyoma tanısı koymak oldukça zordur. Tanıda hekimi ilk uyaran, hastanın doğduğu ve yaşadığı yer ile meslek öyküsüdür. Akciğerde sıvı ile karşımıza çıkan hastalıkta sıvıdan alınan örnekler tanısal açıdan yetersiz kalabilir. Bu nedenle biyopsi yapılması önerilmektedir.
Mezotelyoma, agresif doğası ve asbest maruziyeti ile tanı arasındaki uzun gecikme süresi nedeniyle tedavisi zor bir kanser olmaya devam etse de, tedavi seçeneklerindeki gelişmeler hastalar için yeni umutlar sunmaktadır. Cerrahi, kemoterapi ve radyasyon terapisi gibi geleneksel tedaviler hala yaygın olarak kullanılmakta olup, multimodal terapi, immünoterapi ve hedefe yönelik tedaviler de dahil olmak üzere daha yeni stratejiler mezotelyoma hastaları için sonuçları iyileştirme konusunda umut vaat etmektedir. Klinik çalışmalara katılım, bu yenilikçi tedavilere erişim için önemli bir yol haline gelmiştir. Ayrıca steril, asbestsiz “TALK” yolu ile plöredez (akciğer zarını pudralama) yapılmaktadır. Bu tedavilerin, deneyimli ve konuda uzman merkezler tarafından uygulanması önerilmektedir.
Mezotelyoma Farkındalık Günü’nde Neler Yapabilirsiniz?
- Mezotelyoma hakkında daha fazla bilgi edinin ve risk faktörlerini öğrenin.
- Asbest maruziyetiniz varsa sağlık kontrollerinizi yaptırın.
- Mezotelyoma farkındalığı için çevrenizdeki insanları bilgilendirin.
- Mezotelyoma ile savaşan insanlara ve ailelerine destek olun.
- Ağaçlandırma ile asbestin rüzgar ile yayılmasını önleyebilirsiniz.
(BSHA – Bilim ve Sağlık Haber Ajansı)
