Büyükyurt Köyü’ndeki Tahta Mezarlık Geleneği
Tokat’ın Niksar ilçesine 23 kilometre mesafede bulunan Büyükyurt köyünde, Orta Asya’dan günümüze kadar uzanan ilginç bir mezarlık geleneği gözlemleniyor. Bu köyde bulunan 5 adet mezar, Türklerin Orta Asya’dan getirdikleri kültürel mirasın bir parçası olarak değerlendiriliyor. Eski Türk toplumlarında, kötü ruhların tahtadan uzak durduğuna dair bir inanç mevcuttu. Bu nedenle mezarlar, ev ve bark biçiminde inşa edilerek cenaze anıtı işlevi görüyordu. Bu gelenek, Türkçede “Tahtalıköyü boyladı” ifadesinin kökenine işaret etmektedir.
Tahta Mezarlıkların Anlamı
Tarih araştırmacısı Aybike Gamze Gazioğlu, tahta mezarların Göktürk kanunlarında ruhların ikametgahı olarak kabul edildiğini belirtti. Gazioğlu, “Birisi vefat ettiğinde gündelik konuşmalarımızda sıkça ’tahtalıköyü boyladı’ deriz. Bu deyimin kökenini açıklamak istiyorum,” diyerek şu şekilde devam etti:
- Ev bark terimi, yaşamı temsil ederken, bark ise ölümü çağrıştırıyor.
- Türkçede ‘tahtalıköy’ tabiri, ev biçiminde benzerlik gösteren tahta mezarlar için kullanılmıştır.
- Orta Asya’da ağaç mezarların kötü ruhların tahtadan uzak durduğuna inanıldığı için yapıldığı bilinmektedir.
Büyükyurt köyündeki tahta mezarların, Orta Asya’daki ölü gömme geleneğinin bir devamı niteliğinde olduğunu ifade eden Gazioğlu, 13. yüzyılda Türk asıllı İranlı Ozan Nizami’nin, ‘Kıpçak bozkırlarında toprağa saplanmış tahtalar, deniz kıyısında otlar kadar çoktur’ demiştir. Bu sözler, tahta mezarların tarihsel önemini vurgulamaktadır.
Mezar Sayısındaki Azalma
Büyükyurt köyünde daha önce 19 adet tahta mezar bulunduğunu, ancak günümüzde sadece 5 tanesinin kalmış olduğunu belirten Gazioğlu, “Yetkililerin bu son kalan 5 mezara sahip çıkmasını istiyoruz.” ifadesinde bulundu.
Köy Sakinlerinin Endişesi
Büyükyurt köyü sakinleri, tarihi tahta mezarların beton yapılarla yer değiştirmesinden büyük bir endişe duyuyor. Köylüler, “Eskiden imkansızlıktan tahta kullanılırdı ve ustalıklarını konuştururlardı. Şimdi ise beton mezarlar yaygınlaştı, tahta mezarlar azaldı,” diyerek bu geleneğin yeniden canlandırılmasını talep ediyorlar.
