Joe Biden ve Nikos Christodoulides’in Beyaz Saray Görüşmesi
ABD Başkanı Joe Biden, 30 Ekim 2023 tarihinde Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides’i Beyaz Saray’da ağırladı. Bu, 1970’de Makarios ve 1996’da Glafkos Klerides’den sonra Washington’da resmi bir ziyarette bulunan üçüncü Kıbrıslı Rum lideri olarak Christodoulides’in önemini artırıyor. Görüşme, iki ülkenin savunma alanındaki ilişkilerini stratejik bir düzeye taşıma iradesini ortaya koyan bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Türkiye ise ABD’nin Kıbrıs’ta tarihsel olarak uyguladığı tarafsız denge politikasından sapmasından kaygı duyuyor. Ayrıca, Kıbrıs Cumhuriyeti’ne uygulanan silah ambargosunun kaldırılmasının da endişe verici olduğunu belirtiyor.
Görüşmenin İçeriği
Beyaz Saray’dan yapılan resmi açıklamada, Biden ve Christodoulides arasındaki görüşmenin ABD-Kıbrıs Cumhuriyeti Stratejik Diyalog mekanizmasının 23 Ekim’de hayata geçirilmesinin hemen ardından gerçekleştiğine dikkat çekildi. Enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi, bölgesel güvenlik ve Ukrayna’daki mevcut durum gibi konuların ele alındığı görüşmede, Biden’ın Gazze’ye insani yardım ulaştırma çabalarına katkıda bulunan Kıbrıs Cumhuriyeti’ne teşekkür ettiği bildirildi. Açıklamada, Kıbrıs adasının fiilen bölünmesinin 50. yılına atıfta bulunularak, Biden’ın BM Güvenlik Konseyi kararları doğrultusunda iki kesimli, iki toplumlu ve tüm Kıbrıslıların siyasi eşitliğine dayalı bir federasyon kurulmasını desteklediği vurgulandı. Biden, görüşme öncesinde yaptığı kısa bir açıklamada, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin 1974 yılında adaya düzenlediği askeri harekatı hatırlatarak “O yıl çok kötü bir gündü. Benim için ABD Senatörü olarak ilk senemdi,” dedi. Ancak, buna rağmen adada federal bir çözüm konusunda umutlu olduğunu belirtti.
- Kıbrıs Harekâtı: O gün Atina’da neler yaşandı?
- Kıbrıs Harekatı’nın 50. yılı: Sorun neden çözülemiyor, girişimler hangi aşamada?
KKTC’nin Tanınmaması ve Christodoulides’in Açıklamaları
Türklerin adanın kuzeyinde 1983’te tek taraflı olarak ilan ettiği Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC), Türkiye dışında hiçbir ülke tarafından tanınmamaktadır. Christodoulides, iki ülke arasındaki ilişkilerin tarihsel ve stratejik olarak en yüksek seviyede olduğunu ifade etti ve savunma, güvenlik, enerji gibi alanlardaki işbirliğine vurgu yaptı. Kıbrıs sorununa ilişkin düşüncelerini de paylaşan Christodoulides, ülkesinin Türkiye tarafından “işgal altında” olduğunu belirtti ve sorunun BM parametreleri çerçevesinde çözümü için ABD’nin destek talep etti. Türkiye ise, BM parametreleri çerçevesinde gerçekleştirilen 2004 Annan Planı ve 2017 Crans Montana çözüm süreçlerinin Kıbrıs Rum toplumu tarafından reddedildiğini hatırlatarak, gelecekteki görüşmelerin “egemen eşitlik ve eşit uluslararası statünün tescil edilmesi” ilkelerine dayalı olması gerektiğini vurguladı. Hem Türkiye hem de Kıbrıs’taki Türk liderler, iki devletli çözüm için ısrarcı olduklarını belirtiyorlar.
- Annan Planı’nın ana hatları
- Crans Montana: Kıbrıs müzakereleri sonuç çıkmadan sona erdi
ABD ile Kıbrıs İlişkilerinin Gelişimi
Yunan basınında yer alan haberlere göre, iki liderin görüşmesinde enerji, ekonomi ve yatırımlar konularında önemli ilerlemelerin kaydedildiği bildirildi. Kıbrıs Cumhuriyeti, Doğu Akdeniz’de önemli doğalgaz rezervlerine sahip ve bu kaynakların çıkarılması ve uluslararası pazarlara ulaştırılması amacıyla birçok uluslararası şirketle işbirliği yapıyor. Türkiye ise ABD başta olmak üzere, bölgedeki ülkelere Doğu Akdeniz’in hidrokarbon zenginliklerinden, Türkiye ve Kıbrıs Türk toplumu da dahil olmak üzere tüm tarafların yararlanması gerektiğini hatırlatıyor. Washington-Lefkoşa ilişkileri, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin bankalarının ve finans kurumlarının Rusya kaynaklı kara para ve diğer yasa dışı faaliyetler için kullanılmasını engelleyecek adımlar atmasından sonra son yıllarda önemli bir gelişme kaydetti.
ABD, İsrail-Hamas savaşı gibi bölgeyi etkileyen gelişmelerin gölgesinde Kıbrıs ile stratejik diyalog kurarak savunma işbirliğini güçlendirme hamlesinde bulundu. Bu kapsamda, ABD’nin 2020 yılında Kıbrıs’a uyguladığı silah ambargosunu kaldırması önemli bir adım olarak kaydedildi. Eylül 2023’te ise ABD ve Kıbrıs Cumhuriyeti, “İkili Savunma İşbirliğine Dayalı Yol Haritası” aracılığıyla işbirliğini derinleştireceklerini açıkladı. Türkiye, bu adımın adanın silahlandırılması açısından riskli bir süreç başlatacağını belirterek, Kıbrıs Türk toplumunun güvenliği için gerekli önlemleri alacağını ifade etti. Basında çıkan haberlerde, Türkiye’nin adanın kuzeyine silahlı insansız hava araçları için bir hava üssü ve ayrıca bir deniz üssü kurmayı planladığı iddiası yer aldı.
Türkiye’nin Endişeleri
Türkiye, Washington’u tarihsel olarak Türk-Yunan sorunları ve bağlı olarak gelişen Kıbrıs sorununda izlediği dengeli politikayı son beş yılda Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti lehine değiştirmekle suçluyor. Ankara, bu durumun hem adada hem de bölgede olumsuz etkileri olacağı konusunda uyarılarda bulunuyor. Ayrıca, bu adımların Kıbrıs sorununun kalıcı çözüm çabalarına zarar vereceğini kaydediyor. Türkiye, gelişmelerin Avrupa Birliği üyesi olduktan sonra Kıbrıs Rumları’nın Kıbrıs Türkleri ile adanın yönetimini paylaşma motivasyonunu azaltacağını belirtiyor. Ankara’da yapılan değerlendirmelerde, ABD’nin Kıbrıs ile geliştirdiği ilişkinin Yunanistan ile son dönemde artan savunma ve güvenlik işbirliği ile birlikte düşünülmesi gerektiği vurgulanıyor. Washington’un Doğu Akdeniz’deki stratejik işbirliğini Türkiye yerine Yunanistan-Kıbrıs ikilisiyle güçlendirme niyetinde olduğu ifade ediliyor.
- Kıbrıs AB’ye bölünmüş giriyor
- ‘KKTC’yi neden hiçbir ülke tanımıyor?
- Kıbrıs Harekatı’nın 50. yılı: Sorun neden çözülemiyor, girişimler hangi aşamada?
- Kıbrıs’ta Türk tarafının önerdiği ‘3D formülü’ nedir?
- Kıbrıs’ta Türk tarafı hangi adımları atacak, iki devletli çözüm mümkün mü?
- ‘KKTC’yi neden hiçbir ülke tanımıyor?
