ABD Hava Kuvvetleri’nin 2026 mali yılında F-35A savaş uçağı alımlarını Beyaz Saray’ın savunma bütçe taslağına göre yaklaşık yarı yarıya azaltma kararı, savunma çevrelerinde şaşkınlık ve endişe yarattı. Normalde yılda dört düzineyi aşkın F-35 alan, hatta bazı yıllar 60’ı geçen Hava Kuvvetleri için bu karar, hem operasyonel yetenekler hem de savunma sanayi tabanı açısından önemli sonuçlar doğurabilir.
F-35 Alım Miktarındaki Keskin Düşüş ve Maliyet Etkileri
Hava Kuvvetleri önümüzdeki yıl yaklaşık 4 milyar dolarlık bir maliyetle sadece 24 adet F-35 satın alacak. Bu rakam, bu yıl satın alınması planlanan 4,8 milyar dolar değerindeki 44 F-35’ten ve 2024’te satın alınan 5,5 milyar dolar değerindeki 51 jetten çok daha düşük.
2025 ile 2026 arasında F-35 alım sayısında %45’lik bir düşüş yaşanacak olsa da, maliyet tasarrufu aynı oranda olmayacak. 2026’daki F-35 alımlarının maliyeti, 2025 maliyetine göre %18’den daha az düşüş gösterecek. Bu durum, azalan satın alımın ölçek ekonomilerini olumsuz etkileyebileceğini ve birim maliyetlerin yükselebileceğini işaret ediyor.
Bütçe Taslağının Olağan Dışı Ortaya Çıkışı
Yaklaşan mali yıl için önerilen bütçelerin genellikle ilkbaharda resmi olarak yayınlanmasına rağmen, Başkan Donald Trump yönetiminin 2026 mali yılı için tam bütçe teklifini henüz açıklamadan harcama planlarının ana hatlarını bu şekilde yavaşça ortaya koyması oldukça sıra dışı. Bu belirsizlik, savunma planlama sürecini daha da karmaşık hale getiriyor.
Öte yandan, Temsilciler Meclisi Savunma Tahsisatları Alt Komitesi Salı günü, Daha fazla F-35 alımı öngören kendi Savunma Bakanlığı harcama tasarısı versiyonunu ilerletti. Bu tasarı, Hava Kuvvetleri için 42 F-35A, Deniz Piyadeleri için 13 F-35B ve Donanma/Deniz Piyadeleri için 2 milyar dolarlık F-35C uçak gemisi varyantı alımını içeriyor. Bu durum, Beyaz Saray ve Kongre arasında F-35 alım miktarı konusunda bir görüş ayrılığı olduğunu gösteriyor.
Hava Kuvvetleri’nin F-35 Vizyonu ve Filo Yaşlanması Krizi
Hava Kuvvetleri, “Teknoloji Yenileme 3” olarak bilinen gecikmiş yükseltmelerden duyduğu memnuniyetsizlik nedeniyle bazı F-35 alımlarını azaltmaya çalışsa da, bu derecede bir kesinti planı büyük bir sürpriz oldu. Hava Kuvvetleri liderleri, F-35’i savaş filosunun merkezi ve gelişmiş veri paylaşım yetenekleriyle bir “oyun kurucu” olarak görüyorlar.
Hava Kuvvetleri’nin savaş uçağı filosu hızla yaşlanıyor. Eski F-15’ler ve F-16’lar hizmetten ayrılırken, liderler filoyu modernize etmek ve ortalama yaşını düşürmek için her yıl en az 72 savaş uçağı satın alınması gerektiğini sıkça belirtiyorlar. Pentagon’un planında yer alan 21 F-15EX savaş uçağının yanı sıra sadece 24 adet F-35A’nın satın alınması, Hava Kuvvetleri’ni 2026 yılı için belirlenen bu hedefin çok gerisinde bırakacak.
Hava Kuvvetleri’nin geçen yıl açıkladığı gelecek bütçe planları, 2026’da 42 adet, 2027 ve 2028’de 47’şer adet ve 2029’da 48 adet F-35A alımını öngörüyordu. Kuvvet, nihai olarak toplam 1.763 adet F-35A satın almak istiyor. Mevcut kesinti planı, bu uzun vadeli stratejiyle ciddi bir çelişki oluşturuyor.
0Uzmanların Eleştirileri ve Savunma Sanayii Üzerindeki Olası Etkileri
Mitchell Havacılık ve Uzay Çalışmaları Enstitüsü İcra Direktörü Doug Birkey, F-35 alımlarını bu kadar ciddi şekilde kesmenin Hava Kuvvetleri için “felaket” olacağını ve modernizasyon çabalarında “geri dönülmez bir şekilde geriye düşüleceğini” belirtti. Birkey, “Hava Kuvvetleri veya ulusun savaş uçağı satın alma oranını düşürmeyi göze alması mümkün değil” dedi ve ekledi: “Miras [savaş uçağı] varlıkları yaş nedeniyle hızla başarısız oluyor ve sadece suda yürümek için yılda 72 savaş uçağına ihtiyacımız var… Zamanı asla geri kazanamayacağız.”
Birkey’e göre, F-35 alımlarındaki bu azalma, sadece Lockheed Martin’i değil, tedarik zincirini besleyen 1.900’den fazla diğer şirketi de olumsuz etkileyecek. Her yıl üzerinde çalışılacak tutarlı hedefler olmadan tedarikçi tabanının “hızla savrulacağını” dile getiren Birkey, “Herkes savunma sanayi üssünü yeniden inşa etmemiz gerektiğini söylüyor, ancak bunu böyle yapamazsınız. İş gücü, uzun vadeli tedariklere erişim – [F-35’leri] üretme ve [daha fazla üretim gerektiğinde] artırma yeteneğini sürdürmek için gereken her şey, bu tür kesintilerle onu yok edersiniz” diyerek sanayiye verilecek potansiyel zararın altını çizdi.
Birkey, Pentagon’un artan harcamaların bütçeyi sıkıştırması nedeniyle bu tür sert kesintileri düşündüğünü, ancak Kongre’nin sonunda F-35 satın alma oranını normale döndüreceğini umduğunu ifade etti.
Siyasi ve Piyasa Tepkileri
Başkan Trump’ın F-35’e yönelik geçmişteki övgü dolu ifadelerine rağmen, eski danışmanlarından Elon Musk gibi isimler F-35 gibi mürettebatlı savaş uçaklarına karşı şüpheci yaklaşımlar sergiliyor, onları “insansız hava araçları çağında modası geçmiş” olarak nitelendiriyorlardı. Musk’ın son haftalarda başkanın harcama tasarısını eleştirmesiyle yönetimle ters düşmesi de dikkat çekti.
Lockheed Martin’in hisseleri, Çarşamba günü olası satın alma kesintisi haberinin ardından yüzde 6’dan fazla düşüş yaşasa da, şirket daha sonra bu kaybın bir kısmını telafi etti. Bu durum, piyasaların bu tür kararlara hızla ve hassas bir şekilde tepki verdiğini gösteriyor. Hava Kuvvetleri’nin konuyla ilgili yorum talebine yanıt vermemesi ise belirsizliği artıran bir başka etken.
