Yapılan yeni bir araştırmaya göre, yapay zekâ kullanıcıları, ölen kişilerin yapay zekâ simülasyonlarıyla daha “kişiselleştirilmiş” bir iletişim biçimini tercih ediyor. Ancak bu durum, aynı zamanda söz konusu sistemlere karşı psikolojik bağımlılık geliştirme riskini de ciddi oranda artırıyor.
COLORADO BOULDER ÜNİVERSİTESİ’NİN SARSICI DENEYİ
Colorado Boulder Üniversitesindeki araştırmacılar, insanların ölen sevdiklerinin yapay zekâ simülasyonlarıyla kurdukları etkileşimlerin son derece anlamlı olarak algılandığını ve çoğu katılımcının bu tür deneyimleri tekrar tekrar yaşamaya istekli olduğunu ortaya koydu.
Deneyde, her biri yakın bir akrabasını veya arkadaşını kaybetmiş, yaşları 22 ile 50 arasında değişen 16 kişi yer aldı. Araştırma ekibi, Zoom üzerinden gerçekleştirilen bireysel seanslar sırasında, katılımcıların paylaştığı anılara dayanarak, ölen kişinin “dijital bir rekonstrüksiyonunu” (yeniden yapılanmasını) büyük ölçekli bir dil modeli (LLM) kullanarak gerçek zamanlı olarak oluşturdu.
Her katılımcı, bu simülasyonun iki farklı versiyonuyla etkileşime girdi:
Birinci şahıs ağzından konuşan model: “Seninle plaja gittiğimi hatırlıyorum.”
Üçüncü şahıs ağzından konuşan model: “Seninle plaja gitmeyi çok severdi.”
Sonuçlar, “simüle” kişinin doğrudan kendisiyle konuşuyormuş hissi veren, çok daha ikna edici ve duygusal olarak algılanan birinci şahıs formuna karşı tutarlı bir tercih olduğunu gösterdi.
DETAYLARDAKİ TEHLİKE: TEK BİR KELİMEYLE YIKILAN İLLÜZYON
Araştırma, duygusal tepkilerin yalnızca genel gerçeklere değil, çok hassas dilsel ayrıntılara da bağlı olduğunu kanıtladı. Katılımcılar genellikle yapay zekânın hafızasındaki küçük yanlışlıkları veya ufak bilgi hatalarını göz ardı etme eğilimindeydi. Ancak iş kişisel hitaplara, özel bağlara ve takma adlara geldiğinde durum değişiyordu; bu alanlarda yapılan en ufak bir hata, katılımcılarda güçlü bir reddetme hissine yol açıyor ve tüm etkileşimi bir anda bozuyordu.
Digital Trends’in araştırma sonuçlarıyla ilgili yayımladığı bir yazıda bu duruma çarpıcı bir örnek verildi: Deneye katılan bir kişi, yapay zekânın kendisine hiç alışılmadık bir şekilde “Şampiyon” diye hitap etmesinin ardından, illüzyonun bozulmasıyla oturumu aniden sonlandırdı.
“ÜRETİLMİŞ HAYALETLER” TİCARİ BİR SEKTÖRE DÖNÜŞÜYOR
Çalışmanın yazarları, bu tür sistemleri “üretilmiş hayaletler” olarak tanımlıyor. Bunlar, üretken yapay zekâ modellerine dayanarak, hayatta olmayan bir insanın konuşma tarzını, jestlerini, kelime tercihlerini ve genel davranış kalıplarını taklit eden gelişmiş algoritmalardır.
Aslında bu durum artık sadece laboratuvar ortamıyla da sınırlı değil. Project December ve HereAfterAI gibi benzer ticari yapay zekâ hizmetleri halihazırda piyasada bulunuyor. Kullanıcılar, bu platformlar aracılığıyla vefat etmiş akrabalarının dijital versiyonlarını kolayca oluşturabiliyorlar.
PSİKOLOJİK BAĞIMLILIK RİSKİ VE YENİ BİR ETKİLEŞİM SINIFI
Deneyimin yarattığı olumlu duygusal değerlendirmelere ve teselli hissine rağmen, katılımcıların neredeyse tamamı bu teknolojinin karanlık yüzüne dikkat çekti. Neredeyse tüm katılımcılar, bu tür simülasyonların sevdiklerini kaybetmiş ve yas sürecindeki kırılgan kişiler için ciddi anlamda bağımlılık yapıcı olabileceği endişesini dile getirdi.
Araştırma ekibi, üretilen bu yapay zekâ sistemlerinin potansiyel psikolojik risklerini ve eğer mümkünse terapötik (tedavi edici) potansiyelini daha sağlıklı değerlendirebilmek adına ruh sağlığı uzmanlarıyla ortak çalışmalara çoktan başladı.
Bu öncü çalışma, yapay zekânın artık yalnızca standart metin diyaloglarını değil; doğrudan “kayıp ve yas deneyimi” de dahil olmak üzere, insan hayatının en derin, sosyal ve duygusal açıdan en anlamlı ilişkilerini simüle etmeye başladığı yepyeni bir yapay zekâ-insan etkileşimi sınıfının doğuşunu belgeliyor.
