Günlük yaşamda otururken veya yatarken aniden ayağa kalkıldığında ortaya çıkan göz kararması ve baş dönmesi çoğu zaman kısa süre içinde geçiyor. Ancak bu belirtilerin sık tekrarlaması, uzun sürmesi veya bayılmayla birlikte görülmesi farklı sağlık sorunlarının habercisi olabiliyor.
Medicana International İzmir Hastanesi Kardiyoloji ve İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Abdi Sağcan, ani pozisyon değişiklikleri sırasında yaşanan göz kararmasının çoğunlukla vücudun tansiyon dengesini yeniden kurmaya çalışmasından kaynaklandığını belirtti. Sağcan, kısa süreli şikayetlerin fizyolojik olabileceğini ancak tekrarlayan ve bayılmaya neden olan durumların mutlaka değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Kanın Bacaklarda Birikmesi Göz Kararmasına Yol Açıyor
Oturur veya yatar pozisyondan hızlı şekilde ayağa kalkıldığında yerçekiminin etkisiyle yaklaşık 500-1000 mililitre kanın kısa süre içinde bacak ve karın bölgesindeki damarlarda birikebildiğini belirten Sağcan, bunun kalbe geri dönen kan miktarını geçici olarak azalttığını ifade etti.
Kalbin pompaladığı kan miktarındaki düşüşün birkaç saniyeliğine beyne ulaşan kan akımını azaltabileceğini aktaran Sağcan, göz kararması ve sersemlik hissinin temelinde bu fizyolojik mekanizmanın bulunduğunu dile getirdi.
Tansiyon Saniyeler İçinde Yeniden Dengeleniyor
Sağlıklı kişilerde tansiyondaki ani değişimin basınç algılayıcıları tarafından hızlı şekilde fark edildiğini belirten Sağcan, sinir sisteminin devreye girerek kalp hızını artırdığını ve damarları daralttığını söyledi.
Bu mekanizmanın tansiyonu kısa sürede yeniden dengelediğini kaydeden Sağcan, gözde yaşanan kararma hissinin doğrudan göz kaynaklı olmadığını vurguladı. Beyin ve retinanın kan akımındaki değişikliklere duyarlı olduğunu belirten Sağcan, kan akımının kısa süreli azalmasıyla bulanık görme, perde inmesi veya çevrenin birkaç saniyeliğine karanlık görünmesi gibi şikayetlerin ortaya çıkabileceğini ifade etti.
10-15 Saniyeden Uzun Sürüyorsa Dikkat
Göz kararmasının her zaman ciddi bir hastalığa işaret etmediğini belirten Sağcan, yetersiz sıvı tüketimi, uzun süre hareketsiz kalma, sıcak hava, yoğun egzersiz ve açlığın bu şikayetleri tetikleyebileceğini söyledi.
Tansiyon düşürücü ilaçlar ve idrar söktürücülerin yanı sıra kansızlık, bazı vitamin eksiklikleri, diyabete bağlı sinir hasarı ve hormonal bozuklukların da belirtileri artırabileceğine dikkat çekildi.
Bir iki saniye süren göz kararmalarının sağlıklı kişilerde de görülebileceğini ifade eden Sağcan, 10-15 saniyeden uzun süren, sık tekrarlayan veya bayılmaya yol açan durumlarda doktor değerlendirmesi gerektiği uyarısında bulundu.
Göğüs Ağrısı Ve Çarpıntı Eşlik Ederse Önemsenmeli
Göz kararmasına bayılma, düşme, göğüs ağrısı, nefes darlığı veya çarpıntının eşlik etmesi durumunda tıbbi değerlendirme için vakit kaybedilmemesi gerektiği belirtildi.
Özellikle tekrarlayan şikayetlerde altta yatan nedenin belirlenmesi önem taşıyor. Belirtilerin yalnızca günlük yorgunluğa bağlanması yerine, kişinin kullandığı ilaçlar ve mevcut sağlık durumuyla birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Ani Hareketlerden Kaçınmak Önemli
Şikayetlerin azaltılması için günlük yaşamda bazı basit önlemler alınabileceğini belirten Sağcan, yataktan veya sandalyeden kalkarken acele edilmemesini önerdi.
Önce oturur pozisyona geçip birkaç saniye beklenmesi, ayağa kalkmadan önce ayak bileklerinin hareket ettirilmesi ve baldır kaslarının çalıştırılması kanın kalbe dönüşüne yardımcı olabiliyor. Yeterli sıvı tüketmek, uzun süre hareketsiz kalmamak ve sıcak ortamlarda daha dikkatli olmak da göz kararması ve baş dönmesi şikayetlerinin azalmasına katkı sağlayabiliyor.
