DKMP Genel Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülen halkalama çalışmaları, kuşların korunması ve ekolojik izlenmesi amacıyla çeşitli yöntemler kullanılarak devam ediyor. Güvenli yakalama teknikleriyle elde edilen veriler; tür, yaş ve cinsiyet bilgilerini içerecek şekilde kaydediliyor ve lisanslı halkacılarca her bireye benzersiz bir kod taşıyan metal veya plastik halkalar takılıyor. Halkalanmış bireylerin yeniden yakalanması veya ölü olarak bulunması halinde, üzerindeki kod sayesinde kuşun nerede ve ne zaman halkalandığı tespit edilebiliyor.
Bu yöntem sayesinde göç güzergahları, yaşam süreleri ve habitat tercihleri gibi temel ekolojik veriler toplanıyor; rehabilitasyon sonrası salınan kuşların izlenmesi de mümkün hale geliyor. Ayrıca bazı bireylere GPS-GSM vericileri yerleştirilerek gerçek zamanlı takip uygulamaları da yürütülüyor.
Üç Halkalama İstasyonu ve Yürütülen Çalışmalar
Türkiye’de düzenli halkalama programları 2002’den itibaren yaygınlaşmış olup, günümüzde Aras (Iğdır), Cernek (Samsun) ve Eymir (Ankara) olmak üzere üç ana istasyonda sistematik çalışmalar sürdürülüyor. Bu merkezlerde sadece halkalama değil; bilimsel araştırmalar, tedavi ve rehabilitasyon, tür eylem planlarının izlenmesi, üretme istasyonlarındaki çalışmalar ve canlı yakalanan türlerin kayıt altına alınması gibi çok yönlü faaliyetler gerçekleştiriliyor.
2025 Yılı Verileri ve Öne Çıkan Türler
2025 yılında üç istasyonda 179 farklı türden toplam 34.360 birey halkalandı. Aras Kuş Araştırma ve Eğitim Merkezi, hem en fazla türün gözlemlendiği hem de en çok bireyin halkalandığı istasyon olarak öne çıktı. En çok halkalanan ilk beş tür arasında karabaşlı ötleğen, kızılgerdan, çıvgın, söğütbülbülü ve boz ötleğen yer aldı; en fazla birey ise 2.747 ile karabaşlı ötleğen oldu.
Rehabilitasyon ve Yeniden Doğaya Kazandırma
DKMP’nin tedavi ve rehabilitasyon merkezlerinde tedavi edilen, doğaya dönmesi uygun görülen kuşlara da halkalama uygulanıyor. 2025 verilerine göre 22 farklı türden 100 kuş, tedavi süreçlerinin ardından halkalanarak yeniden doğaya salındı; bu uygulama, rehabilitasyon etkinliğinin takibi ve başarı değerlendirmesi açısından kritik önem taşıyor.
GPS ile Uzun Mesafe İzleme ve Uluslararası Geri Bildirimler
Halkalama çalışmalarında bazı bireylere takılan GPS-GSM vericileri sayesinde kuşların uzun mesafe göçleri takip ediliyor. Örneğin, Artvin’de yaralı olarak bulunan bir bozkır kartalı tedavi edilip halka ile birlikte GPS-GSM vericisi takılarak salındı; kartal halen Rusya bozkırlarında izleniyor. Ayrıca Sinop’ta halkalanan bir leylek yavrusunun yaklaşık 7.500 kilometre yol kat ederek Güney Afrika Cumhuriyeti’ne ulaştığı ve bu bilginin uluslararası geri bildirimlerle doğrulandığı bildirildi.
