İzmir’in düşman işgalinden kurtuluşunun 104. yıl dönümü, kent genelinde düzenlenen çeşitli etkinliklerle anılıyor. 9 Eylül 1922’de Türk ordusunun İzmir’e girmesiyle yaklaşık üç yıl süren işgal sona ererken, bu tarih Milli Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının en önemli simgelerinden biri olarak tarihe geçti.
İzmir’in 15 Mayıs 1919’da Yunan güçleri tarafından işgal edilmesi, Anadolu’da Milli Mücadele’nin şekillenmesinde önemli bir dönüm noktası oldu. İşgalin ardından Anadolu’nun farklı kentlerinde protesto gösterileri ve mitingler düzenlenirken, İzmir’in kurtarılması Milli Mücadele’nin başlıca hedefleri arasında yer aldı.
Birinci ve İkinci İnönü, Aslıhanlar-Dumlupınar ve Sakarya meydan muharebelerindeki başarıların ardından Türk ordusu, 26 Ağustos 1922’de Büyük Taarruz’u başlattı.
Büyük Taarruz’dan İzmir’e Uzanan Zafer
Kurtuluş Savaşı’nın son aşamasını oluşturan Büyük Taarruz’un ardından Türk birlikleri Batı Anadolu’da hızla ilerlemeye başladı. 30 Ağustos 1922’de kazanılan Başkomutanlık Meydan Muharebesi sonrasında Mustafa Kemal Paşa, ordulara “Ordular ilk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!” emrini verdi.
Yunan ordusunun geri çekilmesiyle ilerleyişini sürdüren Türk birlikleri, 9 Eylül 1922 sabahı İzmir’e ulaştı. Ahmet Zeki Bey komutasındaki 2. Süvari Fırkası’nın ardından Mürsel Paşa yönetimindeki 1. Süvari Fırkası birlikleri kente girdi.
5.Süvari Kolordusu Komutanı Mirliva Fahrettin Paşa da emrindeki birliklerle saat 10.00’da İzmir’e ulaştı.
İzmir’e Girişte Dört Asker Şehit Oldu
Yüzbaşı Şerafettin Bey komutasındaki birlikler, Bornova’dan Halkapınar yönüne ilerledikleri sırada Punta’daki Tuzakoğlu fabrikasının pencerelerinden açılan ateşle karşılaştı.
Saldırıda dört asker hayatını kaybetti. İzmir’in kurtuluşu sırasında şehit düşen askerlerin isimleri Akşehirli Bekiroğlu Mehmet, Antalyalı Ömer oğlu Hakkı (Sarıarslan), Nevşehirli Ahmet oğlu Seyit Mehmet ve Nevşehirli Ahmet oğlu Ahmet olarak kayıtlara geçti.
Şehit olan dört asker, daha sonra Halkapınar’da toprağa verildi.
Türk Bayrağı Hükümet Konağı’na Çekildi
Konak’a ulaşan Yüzbaşı Şerafettin Bey, göğsüne isabet eden mermiler nedeniyle yaralanmasına rağmen Hükümet Konağı’na girerek Türk bayrağını konağın balkonuna dikti.
Yüzbaşı Zeki komutasındaki süvari birliği de Hükümet Konağı’nın yanında bulunan Sarıkışla’ya Türk bayrağını çekti. Üsteğmen Arif, takım komutanı Celal Bey ve yedeksubay Besim Efendi ise Kadifekale’ye bayrak dikti.
Bu gelişmeler, İzmir’in işgalden kurtuluşunun simge anlarını oluşturdu.
Mustafa Kemal Paşa 10 Eylül’de İzmir’e Geldi
Birinci Süvari Tümeni Komutanı Mürsel Paşa, bir Fransız harp gemisinin telsizi üzerinden İzmir’e girildiği bilgisini Ankara’ya ulaştırdı.
İzmir’in kurtuluşunu Belkahve’den takip eden Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, Fevzi Paşa ve İsmet Paşa ile birlikte 10 Eylül sabahı kente geldi. Fahrettin Paşa ile buluşmasının ardından Hükümet Konağı’na geçen Mustafa Kemal Paşa, buradan halka hitap etti.
İzmir’in Kurtuluşu Milli Mücadele’nin Dönüm Noktası Oldu
Mustafa Kemal Paşa’nın 1 Eylül’de verdiği emirle başlatılan Takip Harekâtı, 18 Eylül 1922’ye kadar devam etti. Harekâtın başarıyla tamamlanmasıyla Batı Anadolu’daki Yunan birlikleri Türk topraklarının dışına çıkarıldı.
Türk ordusunun elde ettiği zafer, Mudanya Ateşkes Antlaşması’na giden süreci de hızlandırdı. Mudanya Ateşkes Antlaşması’nın ardından Türkiye ile İtilaf Devletleri arasındaki süreç Lozan Barış Antlaşması’na uzandı ve 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması imzalandı.
Dört Şehidin Anısına Dokuz Eylül Anıtı
İzmir’in kurtuluşu sırasında şehit olan dört askerin anısını yaşatmak amacıyla, defnedildikleri Halkapınar Şehitliği’nde Dokuz Eylül Anıtı yaptırıldı.
Şehitlikte ayrıca şair Necmettin Halil Onan’ın “Bir Yolcuya” adlı şiiri mermer üzerine işlenmiş şekilde yer alıyor.
İzmir’in Kurtuluşu Basında Geniş Yer Buldu
9 Eylül 1922’de yaşanan gelişmeler, takip eden günlerde Anadolu basınında geniş biçimde yer aldı. 10 ve 11 Eylül tarihlerinde yayımlanan gazetelerde İzmir’in kurtuluşu ve Türk süvarilerinin kente girişi haberleştirildi.
Hakimiyet-i Milliye gazetesi de İzmir’in kurtuluşunu Türk süvarilerinin kente ulaşması üzerinden okuyucularına duyurdu. Sonraki günlerde Türk ordusunun İzmir’e girişi sırasında yaşanan gelişmeler ve Mustafa Kemal Paşa’nın kente gelişiyle ilgili haberler yayımlandı.
İzmir’in kurtuluşu uluslararası basının da gündemine girdi. 10 Eylül 1922 tarihli New York Times haberinde, Fransız deniz kuvvetleri bakanlığından aktarılan bilgilere göre İzmir’e giren Türk birliklerinin düzenli davrandığı bildirildi.
Mustafa Kemal Paşa’nın yabancı basın mensuplarıyla gerçekleştirdiği görüşmelerin ardından New York Times, 1 Ekim 1922 tarihli sayısında Mustafa Kemal Paşa hakkında kapsamlı bir haber ve değerlendirmeye yer verdi. Tam sayfa yayımlanan içerikte 41 yaşındaki Mustafa Kemal Paşa’nın portresinin yanı sıra “Küllerinden Doğan Türkiye” başlıklı bir karikatür de yayımlandı.
