Rusya’nın tahıl ihracatında uzun süredir ana çıkış noktası olan Karadeniz hattında yaşanan aksaklıklar, ihracatçı şirketleri alternatif limanlara yöneltiyor. Karadeniz ve Azak Denizi’ndeki limanlara yönelik saldırıların sevkiyat zincirini etkilemesiyle birlikte Rusya, tahıl taşımacılığında Baltık ve Arktik limanların kullanımını artırmaya başladı.
Ust-Luga, St. Petersburg ve Murmansk gibi limanlar yeni lojistik düzenin öne çıkan merkezleri olurken, daha önce farklı yük türlerine hizmet veren bazı terminaller de tahıl sevkiyatına uyarlanıyor.
Gübre Ve Kömür Terminalleri Tahıl İçin Kullanılıyor
Rusya’daki lojistik dönüşümün dikkat çeken unsurlarından biri, gübre, kömür ve diğer yüklerin taşınmasında kullanılan terminallerin tahıl elleçlemesine açılması oldu.
Baltık Denizi kıyısındaki Ust-Luga Limanı’nda ağırlıklı olarak mineral gübre taşıyan Ultramar terminalinin ağustostan itibaren tahıl kabul etmeye başladığı bildirildi. St. Petersburg’daki bazı terminallerde de daha önce yapılmayan tahıl yüklemelerine geçildi.
Bu dönüşüm, Rusya’nın yalnızca ihracat rotalarını değiştirmekle kalmayıp mevcut liman altyapısını da yeni yük akışına göre kullanmaya çalıştığını gösteriyor. Ancak kuzey limanlarına yönelen tahılın taşınması, demiryolu kapasitesine ve mevcut depolama olanaklarına daha fazla ihtiyaç duyulmasına neden oluyor.
Tahıl İhracatı Yüzde 31 Geriledi
Alternatif güzergahların devreye alınmasına rağmen Rusya’nın tahıl ihracatındaki kayıp henüz telafi edilebilmiş değil.
Rusya, temmuz ve ağustos aylarında yaklaşık 4,4 milyon ton tahıl ihraç etti. Bu miktar geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 31 daha düşük gerçekleşti. Eylül ayındaki ihracatın ise geçen yılın aynı ayına kıyasla yarı yarıya azalarak yaklaşık 2,45 milyon tona gerilemesi bekleniyor.
Eylül ayının ilk 10 gününde gerçekleştirilen ihracat da daralmanın boyutunu ortaya koydu. Bu dönemde Rusya’nın tahıl sevkiyatı 418 bin ton seviyesinde kaldı ve geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık 5,9 kat azaldı. Ust-Luga ve Vysotsk gibi Baltık limanları ise bu dönemde başlıca çıkış noktaları arasında yer aldı.
Baltık Limanları Güneydeki Açığı Kapatmaya Çalışıyor
Rusya’nın önceki ihracat sezonunda deniz yoluyla gerçekleştirdiği tahıl ihracatının yaklaşık yüzde 90’ı Karadeniz ve Azak Denizi limanlarından yapıldı. 2025-2026 sezonunda bu güzergahlardan 46,3 milyon ton tahıl sevk edildi.
Buna karşılık Baltık limanlarının önceki dönemdeki tahıl hacmi çok daha sınırlıydı. 2026’nın ilk yarısında Rusya’nın Baltık limanlarından yaklaşık 1,2 milyon ton tahıl geçti. Vysotsk 694 bin tonla öne çıkarken, Ust-Luga yaklaşık 260 bin ton, St. Petersburg Büyük Limanı ise 105 bin ton tahıl elleçledi.
Bu nedenle kuzeybatı limanlarının kısa sürede Karadeniz üzerinden gerçekleşen devasa hacmi tamamen karşılaması mümkün görünmüyor. Demiryoluna yönelik artan talep de yeni rotanın en önemli darboğazlarından biri olarak öne çıkıyor.
Murmansk Arktik Rotada Öne Çıkıyor
Rusya’nın alternatif güzergah arayışında Murmansk da önemli bir merkez haline geliyor. Limanın yıl boyunca buzsuz şekilde kullanılabilmesi ve büyük gemilere hizmet verebilmesi, tahıl ihracatında avantaj sağlıyor.
Murmansk’ın Rusya’nın ana güney tahıl ihracat kapısı Novorossiysk’e yaklaşık 2 bin 700 kilometre uzaklıkta bulunması ise taşıma süresini ve maliyetlerini artırıyor. Buna rağmen limana güneydeki Stavropol bölgesinden demiryoluyla ilk 40 bin tonluk tahıl sevkiyatının planlandığı bildirildi.
Murmansk’ın devreye alınması, Rusya’nın tahıl ihracatında yalnızca Baltık Denizi’ne değil, Arktik güzergaha da ağırlık vermeye başladığını gösteriyor.
Kuzey Rotasının Maliyeti Daha Yüksek
Karadeniz’den kuzey limanlarına yönelen tahılın lojistik maliyeti de sektörün önündeki önemli sorunlardan biri. Daha uzun demiryolu mesafeleri, vagon ihtiyacındaki artış, limanlardaki yükleme kapasitesi ve yeni terminallerin uyarlanması ek maliyet yaratıyor.
Bu nedenle Baltık ve Arktik rotalarındaki artış, Karadeniz’de kaybedilen kapasitenin tamamını kısa sürede telafi edemiyor. Rusya yönetimi alternatif güzergahlar üzerinden ihracatın sürdürülmesi için demiryolu taşımacılığına yönelik destekleri de artırıyor.
Türkiye İçin Buğday Ve Navlun Riski Öne Çıkıyor
Rusya’nın tahıl ihracat rotasındaki değişim Türkiye açısından da yakından takip ediliyor. Rusya, Türkiye’nin önemli buğday tedarikçileri arasında yer alırken, sevkiyat güzergahlarında yaşanacak değişiklikler ithal tahılın taşıma maliyetini ve teslimat sürelerini etkileyebilir.
Özellikle demiryolu ve deniz taşımacılığındaki ek maliyetlerin ithal buğday fiyatlarına yansıması, un ve yem sanayisinin maliyetlerini de artırabilecek bir unsur olarak öne çıkıyor. Sevkiyatların yavaşlaması ise tedarik planlamasında yeni baskılar oluşturabilir.
Piyasalar Yeni Rotaların Kapasitesini İzleyecek
Önümüzdeki dönemde tahıl piyasalarının odağında Baltık ve Arktik limanlarının ne kadar hızlı kapasite kazanacağı bulunuyor. Bunun yanında Karadeniz’deki güvenlik koşulları, demiryolu taşımacılığının kapasitesi ve kuzey limanlarının elleçleme imkanları da ihracatın seyrini belirleyecek.
Rusya alternatif güzergahlarla tahıl akışını sürdürmeye çalışsa da mevcut veriler, kuzey rotalarının Karadeniz’deki kaybı henüz tamamen karşılayamadığını gösteriyor. İhracattaki düşüşün devam etmesi halinde lojistik maliyetler, teslimat süreleri ve küresel tahıl fiyatlarındaki oynaklık daha fazla önem kazanabilir.
