İran ekonomisi, petrol gelirlerinin durma noktasına gelmesi ve ulusal para birimi riyalin hızla değer kaybetmesiyle yeni bir ekonomik darboğazla karşı karşıya. ABD’nin deniz ablukasının ardından ülkenin petrol ihracatının neredeyse tamamen durduğu belirtilirken, dolar karşısında değer kaybeden riyal yeni tarihi dip seviyesini gördü.
Kpler Ham Petrol Analizi Başkanı Homayoun Falakshahi, İran’ın geçen ay ihracat terminallerinden herhangi bir petrol yüklemesi gerçekleştirmediğini belirtti. Bunun, 1979’daki İran İslam Devrimi’nden bu yana ilk kez yaşandığı ifade edildi.
Riyal Dolar Karşısında Rekor Düşük Seviyede
İran ekonomisindeki baskının önemli göstergelerinden biri de riyaldeki hızlı değer kaybı oldu. Tahran piyasasında doların 2,5 milyon riyalin üzerine çıkmasıyla İran para birimi yeni bir tarihi düşük seviyeye geriledi.
Doların yıl başında yaklaşık 1,5 milyon riyal, Ağustos 2025’te ise 920 bin riyal civarında işlem gördüğü dikkate alındığında, para birimindeki kaybın kısa sürede ne kadar hızlandığı ortaya çıktı.
İran’da enflasyonun yüzde 90 seviyesine yaklaşması beklenirken, ekonominin bu yıl yüzde 5,4 daralacağı tahmin ediliyor. Artan işsizlik ve enerji arzındaki kısıtlamalar da ekonomik faaliyet üzerindeki baskıyı artıran unsurlar arasında bulunuyor.
İran’ın Elindeki Petrol İçin Geri Sayım Başladı
Petrol ihracatının durmasına rağmen İran’ın kısa vadede kullanabileceği bir petrol stoku bulunuyor. ABD’nin temmuz ortasında deniz ablukasını yeniden devreye sokmasından önce yola çıkan tankerlerde yaklaşık 90 milyon varil petrol olduğu tahmin ediliyor.
Kpler verilerine göre söz konusu petrol stoklarının ekim ortasına kadar tükenmesi mümkün. Büyük bölümü Çin’e gönderilen petrolün satışından elde edilen ödemelerin ise aralık ayına kadar devam edebileceği belirtiliyor.
Ancak mevcut stokların da sona ermesiyle İran’ın en önemli döviz kaynaklarından biri büyük ölçüde ortadan kalkabilir. Bu durum, dış finansman ve ithalat ihtiyacı bulunan ekonomi üzerindeki baskının daha da artmasına yol açabilir.
Petrol Gelirleri Bütçenin Üçte Birini Karşılıyor
Petrol satışları, normal koşullarda İran devlet bütçesinin yaklaşık üçte birini oluşturuyor. Bu gelirler aynı zamanda İran Devrim Muhafızları açısından da önemli finansman kaynakları arasında yer alıyor.
ABD’nin yaptırımları daha da sıkılaştırması, Tahran’ın paravan şirketler ve aracılar üzerinden gerçekleştirdiği para transferlerini de zorlaştırıyor. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkian, Çin’de bulunan İran varlıklarına erişim konusunda sorun yaşandığını belirterek ülkesinin kendi parasını kullanmakta dahi güçlük çektiğini ifade etti.
Asıl Ekonomik Sınav Petrol Stokları Tükendiğinde Başlayacak
İran ekonomisi açısından kritik süreç, mevcut petrol stoklarının tükenmesi ve bu satışlardan elde edilen son ödemelerin de azalmasıyla başlayabilir. Petrol gelirlerindeki kaybın kalıcı hale gelmesi, ülkenin döviz kaynakları üzerindeki baskıyı artırırken riyaldeki değer kaybını da hızlandırabilir.
Riyalin zayıflaması ise ithalat maliyetlerini yükselterek enflasyon üzerindeki baskıyı artırma potansiyeli taşıyor. Bu nedenle ekim ortasında petrol stoklarının tükenmesi ve yıl sonuna doğru mevcut satışlardan sağlanan ödemelerin azalması, İran ekonomisi açısından yeni ve daha zorlu bir dönemin başlangıcı olarak değerlendiriliyor.
