Avrupa Birliği’nin karbon yoğun ürün ithalatına uyguladığı Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nda (SKDM) maliyet baskısı yükseliyor. Avrupa Komisyonu, 5 Ekim’de 2026 yılının üçüncü çeyreğine ilişkin SKDM sertifika fiyatını açıkladı. Karbon fiyatlarındaki artışla birlikte Avrupa pazarına ürün gönderen ithalatçıların karşılaşacağı mali yük de arttı.
SKDM sertifikasının fiyatı yılın ilk çeyreğinde ton başına 75,36 euro, ikinci çeyreğinde ise 75,28 euro olarak belirlenmişti. Üçüncü çeyrekte karbon fiyatlarının yükselmesiyle birlikte sertifika maliyeti de yukarı yönlü hareket etti.
Yeni fiyat özellikle AB’ye yüksek miktarda demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre ihraç eden Türkiye açısından önem taşıyor.
Türkiye AB’ye İhracatta İkinci Sırada
Ticaret Bakanlığı’nın Avrupa Komisyonu verileri üzerinden yaptığı değerlendirmeye göre Türkiye, 2023-2025 döneminde SKDM kapsamındaki ürünlerin AB’ye ihracatında tonaj açısından ikinci sırada yer aldı.
Söz konusu dönemde AB’ye toplam 156 milyon ton SKDM kapsamındaki ürün gönderildi. Ukrayna 21,18 milyon tonla ilk sırada bulunurken Türkiye’nin ihracatı 18,34 milyon ton olarak kaydedildi.
Türkiye’nin ardından 16,11 milyon tonla Rusya, 14,72 milyon tonla Kanada ve 13,15 milyon tonla Çin geldi. Türkiye’nin yüksek ihracat hacmi, karbon sertifikası fiyatlarındaki değişimin ülke ihracatı üzerindeki olası etkisini de artırıyor.
SKDM Ticaretinde Demir-Çelik Öne Çıkıyor
SKDM kapsamındaki ürünlerin sektörel dağılımında demir-çelik ürünleri açık ara en büyük paya sahip. AB’nin SKDM kapsamındaki ithalatının tonaj bakımından yüzde 69’unu demir-çelik oluşturuyor.
Gübre yüzde 15, çimento yüzde 11 ve alüminyum yüzde 5 pay alırken, mekanizma belirli elektrik ve hidrojen ürünlerini de kapsıyor.
Türkiye’nin Avrupa demir-çelik pazarındaki güçlü konumu nedeniyle karbon sertifikası maliyetlerindeki yükseliş, özellikle bu sektörde faaliyet gösteren ihracatçıların rekabet koşullarını doğrudan etkileyebilecek unsurlar arasında bulunuyor.
Yüksek Emisyon Daha Yüksek Maliyet Getiriyor
SKDM’nin temel amacı, AB dışından gelen karbon yoğun ürünlerin Avrupa’da üretim yapan şirketlerle benzer bir karbon maliyetiyle karşılaşmasını sağlamak. AB’ye ithalat yapan şirketlerin satın alması gereken sertifika miktarı, ürünün üretim sürecinde ortaya çıkan gömülü emisyonlara göre hesaplanıyor.
Bu sistem, aynı ürünü Avrupa’ya ihraç eden şirketler arasında karbon yoğunluğu daha düşük üretim yapanlara maliyet avantajı sağlıyor. Buna karşılık emisyon seviyesi yüksek üretim yapan tesislerin Avrupa pazarına giriş maliyeti yükseliyor.
Karbon sertifikası fiyatının artması da bu farkı daha belirgin hale getiriyor. Daha düşük emisyonla üretim yapan şirketlerin rekabet avantajı güçlenirken, yüksek karbon yoğunluğuna sahip üreticilerin maliyet baskısı artıyor.
Maliyet Doğrudan İhracatçıya Yansımıyor
SKDM kapsamındaki hukuki yükümlülüğün doğrudan muhatabı Türk ihracatçı değil, AB’deki yetkilendirilmiş ithalatçı. Ancak bu durum ortaya çıkan maliyetin ihracatçı açısından önemsiz olduğu anlamına gelmiyor.
AB’deki ithalatçı, artan karbon maliyetini satın alma fiyatlarına, tedarikçi seçimlerine veya uzun vadeli sözleşmelerin şartlarına yansıtabilir. Böylece sertifika fiyatındaki yükseliş, dolaylı olarak Türkiye’deki üreticilerin fiyatlama ve rekabet gücünü etkileyebilir.
Bu nedenle Türk ihracatçılar açısından temel risk yalnızca ortaya çıkabilecek ek maliyet değil. Avrupa’daki müşterilerin daha düşük karbon emisyonuna sahip alternatif tedarikçilere yönelmesi de rekabet açısından önem taşıyor.
İlk Sertifika Ödemeleri 2027’de Yapılacak
SKDM’nin mali yükümlülük dönemi 1 Ocak 2026’da başladı. Ancak 2026 yılı ithalatına ilişkin sertifikaların satışı Şubat 2027’de başlayacak.
AB’deki ithalatçılar, 2026 boyunca gerçekleştirdikleri SKDM kapsamındaki ithalat için ilk yıllık beyanlarını en geç 30 Eylül 2027’ye kadar sunacak ve buna karşılık gelen sertifikaları teslim edecek.
2026 yılı boyunca uygulanacak sertifika fiyatları üçer aylık dönemler esas alınarak hesaplanıyor. 2027’den itibaren ise sistem daha sık güncellenecek ve sertifika fiyatları haftalık olarak belirlenecek.
Bu değişiklik, karbon piyasalarındaki fiyat hareketlerinin AB’ye yapılan ithalatın maliyetlerine daha hızlı yansımasına neden olabilecek.
Türkiye İçin Karbon Baskısı Zamanla Artacak
SKDM’nin 2026 yılındaki etkisi, mekanizmanın ilerleyen yıllarda ulaşacağı seviyeye kıyasla daha sınırlı kalıyor. AB Emisyon Ticaret Sistemi kapsamında Avrupa’daki üreticilere verilen ücretsiz tahsisatlar 2026-2034 döneminde kademeli olarak azaltılırken, SKDM kapsamındaki mali yükümlülük de aynı süreçte artacak.
Dolayısıyla karbon sertifikası fiyatlarındaki değişim, önümüzdeki yıllarda Türkiye’nin AB’ye yönelik ihracat maliyetleri açısından daha önemli hale gelecek.
Türkiye açısından belirleyici olacak unsurların başında yalnızca karbon fiyatları gelmeyecek. Üretimde enerji verimliliğinin artırılması, kullanılan elektriğin kaynağı, tesislerin emisyon yoğunluğu ve güvenilir şekilde doğrulanmış karbon verilerinin sunulabilmesi, Türk şirketlerinin Avrupa pazarındaki rekabet gücünü doğrudan etkileyebilecek.
