Çiftçilerin Karşılaştığı Zorluklar ve Tarımsal Üretim Üzerindeki Etkileri
İklim değişikliği, maliyet artışları ve fiyat dengesizlikleri gibi bir dizi zorlukla karşılaşan çiftçiler, gün geçtikçe tarımsal üretimden uzaklaşmakta. Bu durum, geçtiğimiz aylarda düzenlenen çiftçi eylemleriyle de kendini göstermiştir. Tarım sektöründe yaşanan bu sıkıntılar, özellikle tahıl üretimini etkileyen tahminleri de şekillendirmektedir.
TÜİK’in yayınladığı “Bitkisel Üretim 2. Tahmini, 2024” raporuna göre, 2023 yılına göre tarla ürünleri olan tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerde (yem bitkileri hariç) %5.2 oranında bir azalma bekleniyor ve toplam üretim 75.3 milyon tona gerileyecek. Buna karşın, sebzelerde %6’lık bir artışla 33.7 milyon ton, meyveler, içecekler ve baharat bitkilerinde ise %3.5’lik bir artışla 28.4 milyon ton üretim öngörülüyor.
Öte yandan, TÜİK’in “Bitkisel Üretim 1. Tahmini, 2024” raporunda ise tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerde %2’lik bir düşüş, sebzelerde %5.6 ve meyveler, içecek-baharat bitkilerinde %3.4 oranında bir artış bekleniyordu.
Mısır Üretiminde Sorunlar
2024 yılına yönelik ikinci tahminler incelendiğinde, tahıl ve diğer bitkisel ürünlerde buğday üretiminin %5.5 azalışla 20.8 milyon ton, arpa üretiminin %10.9 azalışla 8.2 milyon ton ve mısır üretiminin ise %8.3 azalışla 8.3 milyon ton seviyesine gerileyeceği öngörülmektedir. Bu ürünlerdeki üretim düşüşü oranları, bu yılki ilk tahminde sırasıyla %4.5, %8.7 ve %5.6 olarak belirlenmişti.
İkinci tahmine göre, üretim patates için %14 artışla 6.5 milyon ton, ayçiçeği için %2.4 artışla 2.3 milyon ton ve şeker pancarı için %8.9 azalışla 23 milyon ton olarak tahmin edilmektedir.
Küresel Tarım Pazarının Büyüklüğü
Allianz Trade’in tarımsal gıda pazarına ilişkin araştırmasına göre, 2021 yılında 8.3 trilyon dolar olan küresel tarımsal gıda pazarının büyüklüğü, bu yıl itibarıyla 9.1 trilyon dolara ulaşmış durumda. 2029 yılı için tahmin ise 12.5 trilyon dolar seviyesindedir. Ancak rapora göre, iklim değişikliği, yüksek yakıt ve gübre fiyatları bu büyümeyi tehdit eden unsurlar arasında yer alıyor.
Desteklemelerde Yaşanan Eksiklikler
İktidar, tarım desteklerini yine yasal olarak öngörülen tutarın altında bırakmış durumdadır. Tarım Yasası’nın “tarımsal desteklemelerin finansmanı” başlıklı 21. maddesinde, “Bütçeden ayrılacak kaynak, gayrisafi milli hasılanın yüzde birinden az olamaz” hükmü yer almaktadır. Güncel orta vadeli programa (OVP) göre 2025 yılında GSYH’nin 61.5 trilyon TL olması bekleniyor. Yasanın uygulanması halinde, tarımsal destek için 615.4 milyar TL ayrılması gerekmekteydi. Ancak, 2025 bütçesinde yalnızca 135 milyar lira ayrılmıştır. Bu durum, çiftçilere verilecek desteğin yetersiz kalmasına neden olmaktadır.
Bütçenin mevcut durumu, yasanın ihlali olarak değerlendirilmektedir. TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu Üyesi Vehbi Bakırlıoğlu, “Tarımsal desteklerin GSYH’deki payı 2023 yılından beri binde 2 seviyesinde. Oysa 2003 yılında bu oran binde 6’ydı” şeklinde açıklamalarda bulundu. Ayrıca, çiftçilerin borcunun, verilen destek bütçesinin 5.5 katına ulaştığını da hatırlattı.
