Marmarayda kullanılan İznik çinisi stresi emiyor

Marmarayda kullanılan İznik çinisi stresi emiyor :İstanbul’da metro istasyonlarının duvarlarını İznik Vakfı’nın çini panoları süslüyor. Marmaray’ın istasyonlarında da duvar panosu olarak İznik Vakfı’nın sanat atölyelerinde çizimi yapılan, atölyelerindeki genç kadınların ürettiği çiniler kullanıldı.
İnsan trafiğinin yoğun olduğu kamu alanlarında sanat yapıtlarına yer verilmesi olumlu bir gelişmedir. Beş yüz yıl öncenin zamanla kaybolan sanatının canlandırılması, sarayların, camilerin duvar süslemesinde kullanılan çinilerin benzerinin günümüzde çağdaş yapılarda kullanılması önemlidir.
Eski İznik çinileri bütün dünyada değer verilen sanat yapıtlarıdır. Dünyada ün yapan çiniler, 14. yüzyıldan 17. yüzyıla kadar İznik’te yapılan çinilerdir. İznik’te üretilen çini ilk defa 14. yüzyılda Sultan Orhan Camii’nin mihrabında kullanıldı. Daha sonra İznik çini yapımcıları Osmanlı sarayının himayesinde, sarayları, camileri çiniyle bezedi. Çini tabaklar, su kapları yapıldı. 17. yüzyıldan sonra saray güç kaybetmeye başlayınca çiniciler himaye edilmez oldu. İznik’teki çini atölyeleri de geride hiçbir belge ve iz bırakmadan kaybolup gitti.
1993 yılında Prof. Dr. Işıl Akbaygil’in önderliğiyle kurulan İznik Vakfı, İstanbul Üniversitesi’nin, İstanbul Teknik Üniversitesi’nin ve TÜBİTAK’ın desteğiyle üç yüz yıl sonra, “İznik çini” tekniğinin sırlarını araştırdı, buldu. İznik Çini ve Seramik Araştırma Merkezi’nin İznik’teki üretim tesislerinde eski teknikle İznik çinisini üretmeyi başardı.
Prof. Akbaygil, “Büyük bir araştırma-geliştirme çabasıyla, yıllar önceki İznik çinisinin nasıl yapıldığını öğrendik. Hamurundan, boyalara ve sırra kadar her aşamada kullanılan malzemenin ve çiniyi pişirme tekniğinin özelliği var” diyor.
İznik çinisinin hammaddesi toprak değil. Porselen tabaklardaki gibi kuvars hamuru kullanılıyor. Kuvars, Osmani’nin “necef” diye adlandırdığı, cam benzeri sert ve yarı değerli bir maden. Osmanlı döneminde neceften tespih ve mücevher de yapılırmış.
İznik çinisi stresi emiyor
Bu maddenin bir özelliği insanı (çevreyi) “pozitif” etkilemesi. Kuvarsın çekme özelliği, insanlarda İznik çinisine devamlı dokunma isteğini uyandırıyor. İznik çinisi insanın üzerindeki stresi emiyor.
Çini yapımında kullanılan kuvars esaslı hamurun renklendirilmesinde kullanılan boyaların tamamı metal oksitler ve kuvars karışımından özel olarak hazırlanıyor. Bordan mavi, bakırdan yeşil, demirden kırmızı elde ediliyor. Bu geleneksel boyalarla renklendirilen çinilerin üzeri tekrar kuvarsla sırlanarak 900 derecede pişiriliyor.
Kuvarslı çini yapımı emek yoğun ve zaman istiyor. Çininin maliyetinin yüzde 80’i el emeği.
İznik Vakfı, tasarımcıları ve çinicileri özel eğitim programlarıyla yetiştiriyor. Şimdilerde yüz kişi İznik çinisi üretmek için çalışıyor. Tasarım ve üretimde çalışanların hemen tamamı genç kadınlar.