Türkiye’de demiryolu kavramı hala pek kabul görmesede Osmanlı döneminde Sultan Abdülaziz yurt dışında gördüğü demiryollarına imrenerek İstanbul Edirne arasında yapılması için emir vermiştir. Demiryolu inşaası için birine işveren saray daha sonra tren yolunun Topkapı Sarayından geçmesi söz konusu olunca karşı çıkmıştır.
Anadolu’daki demiryolu tarihi 23 Eylül 1856 yılında ilk demiryolu hattı olan 130 km’lik İzmir Aydın hattının bir İngiliz firmasının ilk kazmayı vurmasıyla başlar İmtiyaz İzmir Valisi Mustafa Paşa zamanında, 1857 yılında “İzmir’den Aydın’a Osmanlı Demiryolu” kumpanyasına devredilmiştir.
Böylece Anadolu topraklarındaki ilk demiryolu hattı olan 130 km’lik bu hat 10 yıl süren bir çalışmayla 1866 yılında Sultan Abdülaziz zamanında tamamlandı.
Tarihsel sırayla demiryolu hatları ise şöyledir;
- 1860 İzmir-Aydın demiryolu hattı İngilizler tarafından yapıldı.
- 1865 İzmir-Kasaba demiryolu hattı döşendi.
- 1869-1877 Şark demiryolu (Rumeli Hattı)
- 1872 Anadolu Bağdat demiryolu daha sonra Mekkeye bağlandı.
- 1892 Mudanya Bursa demiryolu
- 1899 Horasan Sarıkamış Askeri tren hattı
Osmanlı Devleti’nde ilk demiryolu ulaşımı 1854’te Kahire-İskenderiye hattında yapıldı. Anadolu da ilk demiryolu İzmir-Aydın arasında yapıldı. Osmanlı’da demir yolu ağırlıklı olarak II. Abdülhamit döneminde yapılmıştır.
II. Abdülhamit devri demiryolları
Abdülhamit zamanında yapılan demiryolları ve diğer eserler Osmanlı tarihinin en yoğun dönemi olmasının sebebi, gelişen teknoloji ve 33 yılı aşkın iktidarı boyunca Avrupa ile geliştirilen ilişkiler olarak görülmektedir.
1914’te ülkelere göre demiryolu uzunluğu
| Ülkeler | km |
|---|---|
| ABD | 388.000 |
| Almanya | 64.000 |
| Hindistan | 55.000 |
| Fransa | 51.000 |
| Osmanlı İmparatorluğu | 5.759 |
Osmanlı topraklarında demiryolunun tarihi, 1851 yılında 211 km’lik Kahire-İskenderiye Demiryolu hattının imtiyazının verilmesiyle, bugünkü milli sınırlar içindeki demiryollarının tarihi ise 23 Eylül 1856 yılında 130 km’lik İzmir-Aydın Demiryolu Hattı’nın imtiyazının verilmesiyle başlar. Bu nedenle Türk Demiryolu Tarihi için 1856 milad olarak kabul edilir. Osmanlı Devleti’nde demiryolu imtiyazı verilen İngiliz, Fransız ve Almanlar ayrı ayrı bölgeler üzerinde durur: Fransa; Kuzey Yunanistan, Batı ve Güney Anadolu ile Suriye’de, İngiltere; Romanya, Batı Anadolu, Irak ve Basra Körfezi’nde, Almanya; Trakya, İç Anadolu ve Mezopotamya’da etki alanları oluşturur.
Batılı sermayedarlar, sanayi devrimi ile çok önemli ve stratejik bir ulaşım yolu olan demiryolunu tekstil sanayinin hammaddesi olan tarım ürünlerini ve önemli madenleri en hızlı biçimde limanlara, oradan da kendi ülkelerine ulaştırmak için inşa ederler. Üstelik, km başına kâr güvencesi, demiryolunun 20 km çevresindeki maden ocaklarının işletilmesi vb. imtiyazlar alarak demiryolu inşaatlarını yaygınlaştırırlar. Dolayısıyla Osmanlı topraklarında yapılan demiryolu hatları, geçtiği güzergahlar bu ülkelerin iktisadi ve siyasi amaçlarına göre biçimlendirilir.
1856-1922 yılları arasında Osmanlı topraklarında inşa edilen hatlar:
- Rumeli Demiryolları: 2383 km / normal hat
- Anadolu-Bağdat Demiryolları: 2424 km / normal hat
- İzmir -Kasaba ve uzantısı: 695 km / normal hat
- İzmir -Aydın ve şubeleri: 610 km / normal hat
- Sam-Hama ve uzantısı: 498 km / dar ve normal hat
- Yafa-Kudüs: 86 km / normal hat
- Bursa-Mudanya: 42 km / dar hat
- Ankara-Yahşihan: 80 km / dar hat
Toplam 8.619 km
çok güzel dost