Menfezler, sürekli olarak akan ya da yağış sonucu oluşan su akışının, bir karayolu veya demiryoluna zarar vermeden yolun altından geçirilmesini sağlayan hidrolojik sanat yapılarıdır. Menfezler, bulundukları arazinin fiziksel ve hidrolojik özelliklerine göre farklı şekil ve boyutlarda inşa edilebilmektedirler.
Menfez Türleri Nelerdir?
- Boru Menfezler: Çok yüksek olmayan dolgu altlarında kullanılırlar. Daire kesitli ya da sepet kulplu şeklinde dökülebilirler. Daire kesitli olanlar; 0,60-0,80-1,00 ve 1,20 m çaplarında olabilirler. Menfeze giren ve çıkan suyun, dolguya zarar vermemesi için; menfez başlarına beton veya taş duvar yapılır.
- Kutu Menfezler: Yüksek dolgu altlarında, açıklıkları 1-3 metre arasında, yükseklikleri 0,6-3 metre arasında olan kutu kesitli menfezlerdir. Tek, iki veya üç gözlü yapılabilirler. Değişken ve hareketli yüklere göre ayarlanabilirler. Montajları kolay ve sağlam yapılardır.
- Kemerli Menfezler: Büz ve kutu menfezlerin yeterli olmadığı yüksek dolgularda uygulanan kemerli menfezler; kârgir ya da betonarme kemerli olarak yapılabilirler.
- Tabliyeli Menfezler: Beton veya taş malzemeden yapılmış kenar ayaklar ile üst tabliyeden oluşurlar. İki ayak arası 8 metreden azdır. 8 metreden fazla ise köprü olarak isimlendirilir.
Menfez Tasarımında Nelere Dikkat Edilmelidir?
Menfezler uygun boyutta tasarlanmalıdır. Menfezler olması gerekenden küçük boyutta tasarlanırsa; yağışlar sonucu kabaran suların taşkın oluşturmasına ve yola zarar vermesine sebep olabilmektedir. Ayrıca küçük kesitli menfezler, suların taşıdığı malzemelerle tıkanması ihtimali de bulunmaktadır. Menfezlerin olması gerekenden daha büyük olarak yapılması durumunda ise; projenin maliyetini arttıracaktır.
Menfezlerin konumları da önemlidir. İnşa edildikleri dere yatağıyla uyumlu olarak konumlandırılmalıdırlar. Dere yatağına uyumlu şekilde konumlandırılmayan menfezler, taşkın oluşmasına veya tıkanmalara sebep olarak yola zarar verebilirler.
Menfez Kullanımı
Günümüzde özellikle alt yapı ve yol çalışmalarının düzenli bir şekilde ilerlemesi için menfezler inşa edilir. Menfez çeşitleri özel alanlarda kullanılmak üzere projelendirilerek tasarlanır. Menfezlerin en önemli özelliklerinden birisi de bulundukları arazi ve toprağın yapısına uygun olarak tasarlanırlar. Dolayısı ile menfezlerin yapısı ve fiziksel özellikleri de önem taşımaktadır. Menfezler genel olarak su akışının demiryolu ve ya karayolunun altından geçişini sağlar.
