İklim Değişikliğinin İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri
Dünya genelinde hızla değişen iklim koşullarının, insan sağlığına yönelik tehditlerinin rekor düzeye ulaştığı bildirildi. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ile işbirliği içinde geliştirilen ve Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) dahil olmak üzere 57 akademik kurum ve Birleşmiş Milletler (BM) kuruluşundan 122 önde gelen uzmanın katkılarıyla hazırlanan Lancet Sağlık ve İklim Değişikliği Geri Sayım 2024 Raporu yayımlandı.
Bu rapora göre, iklim değişikliğinin sağlık üzerindeki tehditlerini izleyen 15 göstergeden 10’unun yeni rekorlara ulaştığı ortaya kondu. 2023 yılı, kalıcı kuraklıklar, ölümcül sıcak hava dalgaları, yıkıcı orman yangınları, fırtına ve sellerin etkileriyle insanların sağlığı, yaşamları ve geçim kaynakları üzerinde olağanüstü etkiler yaratarak kayıtlara en sıcak yıl olarak geçti.
Geçen yıl, insanlar olması gereken seviyeden 50 gün daha fazla sağlığı tehdit eden aşırı sıcaklıklara maruz kalırken, aşırı kuraklık küresel kara alanlarının %48’ini etkiledi.
65 Yaş Üstü Sıcağa Bağlı Ölümler Rekor Kırdı
65 yaş üstü bireylerde sıcağa bağlı ölümler, 1990’lara kıyasla %167 oranında bir artış göstererek rekor seviyeye ulaştı. Dünya genelinde insanlar, yürüyüş veya bisiklet gibi hafif açık hava aktiviteleri sırasında rekor düzeyde ısı stresine maruz kaldı; artan sıcaklıklar, 512 milyar potansiyel iş gücü kaybına neden oldu. Bu kayıp, 1990-1999 döneminin ortalamasına göre %49 artışa ve yaklaşık 835 milyar dolarlık ekonomik büyüklüğe tekabül ediyor.
Son 10 yıl içinde, küresel kara alanının %61’inde, 1961-1990 ortalamasına kıyasla aşırı yağış olaylarında belirgin bir artış görüldü. Bu durum, sel, bulaşıcı hastalıklar ve su kirliliği riskini artırdı. Daha sık yaşanan sıcak hava dalgaları ve kuraklıklar, 2022 yılında 124 ülkede 151 milyondan fazla insanın şiddetli gıda güvensizliği yaşamasına neden oldu. Aşırı hava olaylarından kaynaklanan ekonomik kayıpların, 2019-2023 yılları arasında toplamda 227 milyar doları bulduğu tahmin ediliyor.
Sivrisinek Kaynaklı Hastalıkların Yayılması
Hızla değişen iklim koşulları, sivrisinek kaynaklı ölümcül bulaşıcı hastalıkların yayılması için iklimsel uygunluk sağladı. Geçen yıl, 80’den fazla ülkede tüm zamanların en yüksek seviyesi olan 5 milyonun üzerinde dang vakası rapor edildi.
Türkiye’ye Etkileri
Türkiye’de ise 2014-2023 döneminde, her bir bebek ve 65 yaş üstü birey, sırasıyla yılda ortalama 14.8 gün ve 13.7 gün sıcak hava dalgasına maruz kaldı. 2023 yılı özelinde, bu gruptaki bireyler sırasıyla 24.8 gün ve 21.9 gün sıcak hava dalgası yaşadı. Geçen yıl, aşırı sıcaklıklar nedeniyle Türkiye’de 471 milyon iş gücü saati kaybedildi; bu kayıp, 1990-1999 döneminin yıllık ortalamasına göre %14’lük bir artış gösteriyor. Sıcaklık nedeniyle iş gücü kapasitesindeki azalmadan kaynaklanan potansiyel gelir kaybının ise 846 milyon dolar olduğu tahmin ediliyor.
Türkiye’de, 2019-2023 döneminde her yıl, ülkenin yüzölçümünün %82.7’si en az bir ay, %43.3’ü en az üç ay ve %11.7’si en az altı ay boyunca aşırı kuraklık yaşadı.
Uzmanların Uyarıları
Lancet Geri Sayım İcra Direktörü Marina Romanello, rapora ilişkin değerlendirmesinde, iklim değişikliği konusundaki eylemsizliğin sağlık üzerindeki yakın tehditlerine yönelik bu yılki envanterin, sekiz yıllık izleme süreçlerindeki en endişe verici bulguları ortaya koyduğunu belirtti. Geçen yıl, aşırı sıcak hava dalgaları, ölümcül hava olayları ve yıkıcı orman yangınları gibi iklim değişikliğinin etkilerinin rekor seviyeye ulaştığını ifade etti.
Romanello, “Gezegendeki hiçbir birey ya da ekonomi, iklim değişikliğinin sağlık tehditlerinden muaf değildir. Fosil yakıtların durmaksızın genişlemesi ve sera gazı emisyonlarının rekor seviyelere ulaşması, sağlık üzerindeki bu tehlikeli etkileri daha da artırıyor.” dedi.
Romanello, bu tehdide rağmen finansal kaynakların fosil yakıtlara aktarılmaya devam ettiğine dikkat çekerek, “Her yıl fosil yakıt endüstrisine yatırılan veya sübvanse edilen trilyonlarca doları temiz enerji ve enerji verimliliğine adil, eşitlikçi bir geçiş sağlamak için yeniden kullanmalıyız.” değerlendirmesinde bulundu.
Lancet Countdown Eş Başkanı Anthony Costello, adil ve sağlıklı bir geleceğe doğru ilerlemek için kaynakların fosil yakıt temelli ekonomiden sıfır emisyonlu bir geleceğe kaydırılması gerektiğini vurguladı. Costello, “Finansman mekanizmalarının, refahı koruması ve sağlık eşitsizliklerini azaltması için, insanların sağlığının iklim değişikliği politikasının önüne ve merkezine yerleştirilmesi gerekmektedir.” şeklinde konuştu.
