Michael Lockshin’ın Usta ile Margarita Uyarlaması
Yazar Mikhail Bulgakov’un rejim karşıtı başyapıtı Usta ile Margarita, Michael Lockshin tarafından sinemaya uyarlandı. Film, günümüz Rusya’sının Putin yönetiminde yeniden karanlık çağlara dönüşümünü çarpıcı bir şekilde vurguluyor. Usta ile Margarita, Rusya’da şimdiye kadar yapılmış en yüksek bütçeli film olma unvanını taşıyor. 1.2 milyar ruble bütçeye sahip olan bu film, sinemalarda bir aydan fazla gösterimde kaldı ve izleyici sayısı 5.6 milyona ulaştı. Gişe getirisi ise 20 milyon avro olarak kaydedildi. Eleştirmenlerin yüzde 79’u filmi beğenerek olumlu yorumlar yazdı, bu da halkın ve eleştirmenlerin gözünde büyük bir başarı sağladı.
Putin yanlısı medya, büyük bir ilgiyle filmin politik mesajına dikkat çekti ve uyarlamanın kalitesini öve öve göklere çıkardı. Ancak, Rus Kültür Bakanlığı filmin bütçesine önemli bir destek vermiş olmasına rağmen, Rusya’nın Ukrayna’ya savaş açmasının ardından durum aniden değişti. Kremlin, ekonomik destek sağladığı filmi hemen sansürleyerek yasaklama kararı aldı. Lockshin, Rusya-Ukrayna savaşından önce ABD’ye göç ederek açıkça Ukrayna’yı desteklediğini beyan etti. Yönetmenin kimliği ve tutumu, aşırı dincileri rahatsız etti. Ancak bu durum, filmi satanist ve Rusya karşıtı olarak suçlayan medya ve televizyon propagandalarının, sosyal medyadaki polemiklerin, Usta ile Margaritanın milyonlarca Rus tarafından izlenmesini engelleyemedi.
Romanın Temaları ve Uyarlanması
Totaliter Sovyetler Birliği dönemini eleştiren, Rus edebiyatının baş yapıtı kabul edilen bu romanın sinemaya uyarlanmasının zorluğunu bilen Lockshin, anlatım için akıllıca ve yaratıcı bir çözüm geliştirdi. Filmi kronolojik sıraya göre anlatmayan yönetmen, bu yöntemle izleyicinin hikayeyi daha anlaşılır bir şekilde takip etmesini sağladı.
‘Gerçek Yazar Susarsa Ölür’
Film, 1930’larda fütüristik Moskova’da, adı Usta olan ünlü bir yazarın mesleğinin zirvesindeyken karşılaştığı bir skandalı konu alıyor. Yazarlar Birliği’nin toplantısında Usta’nın, Pontius Pilatus’un hikayesinden esinlenerek yazdığı kitap ve tiyatro oyunu, yetkililer tarafından eleştirilerek yasaklanır. Kitabın editörü Berlioz, eserin satıştan çekileceğini bildirir ve oyun repertuardan çıkarılır. Usta’nın yazarlar birliği kartı iptal edilir. Usta, ‘Hiçbir yazar susmaz, gerçek bir yazar susarsa ölür’ diyerek 1 Mayıs gösterileri sırasında Margarita ile tanışır. Evli kadın, Usta’nın ilham perisi ve sevgilisi olur. Onun aşkı ve cesaretiyle, yazar kendisi ve çevresi hakkında yeni bir roman yazmaya başlar.
Bu romanda Şeytan Woland kimliğinde (Goethe’nin Faust eserinde de yer alır) ve maiyeti Moskova’ya gelir. Kentteki yaşamı karıştırarak bir tiyatroda kara büyü gösterisi yaparlar. Ancak yetkililer, Usta’nın tekrar sakıncalı bir roman yazdığını öğrenirler. Arkadaşının ihbarı üzerine Usta, Yalta’daki bir psikiyatrik hastaneye kapatılır ve burada elektro şok ile işkence edilir. Usta, romanını bitirir, Margarita’ya vermesi için hemşireye teslim eder ve intihar eder. Margarita, romanı okuduktan sonra zehir içer, büyücüye dönüşerek Şeytan’ın balosunda Usta’yı bulur.
Performanslar ve Görsellik
Usta’yı canlandıran Yevgeni Tsyganov ile Margarita rolündeki Yuliya Snigir’in performansları mükemmeldir. Yapımın ses tasarımı, görüntü ve müziği olağanüstü bir uyum içerisindedir. Finaldeki kitap yakma sahnesi ve Moskova’nın ateşler içinde kalması, izleyiciler üzerinde derin bir etki bırakmaktadır. Bu sahne, Moskova yangınını ve günümüz Rusya’sını simgeleyen gökdelenleri ve kiliseleri anımsatmaktadır. Michael Lockshin, filmde genç bir ekiple çalışmış ve Ukrayna’ya maddi yardımda bulunmuş, Ukraynalı belgeselcileri desteklemiştir.
Rus sinemasının ünlü yüzleri Tsyganov ve Snigir, bu projedeki rolleri nedeniyle aforoz edilmiştir; artık Rusya’da oyuncu olarak çalışmaları mümkün olmayacaktır. İki yıl boyunca, Rusya’daki yeni gerçekler, Bulgakov’un Stalin rejimini eleştirdiği Usta ile Margarita romanından daha karanlık bir hale gelmiştir.
