İtalya, NATO’nun artan savunma harcamaları hedeflerini yakalamak amacıyla, Avrupa Birliği (AB) tarafından geliştirilen ve savunma harcamalarını bütçe açığı hesaplamalarının dışında tutmaya olanak tanıyan bir mekanizmayı kullanmaya hazırlanıyor. İtalyan hükümet kaynaklarına göre, bu muhasebe “hilesi” olarak adlandırılan yöntemle, İtalya 2026’dan başlayarak üç yıl içinde savunma bütçesine 12 milyar Avro (yaklaşık 14 milyar Dolar) ekleyebilir.
Ulusal Kaçış Maddesi (NEC) ve AB Açık Kuralları
AB, üye ülkelerin bütçe açığını GSYİH’nin yüzde 3’ünün altında tutmasını zorunlu kılıyor. Bu sınırın aşılması, üye ülkeleri ihlal prosedürleriyle karşı karşıya bırakıyor. Ancak, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrası askeri hazırlıkları artırma ihtiyacı doğması üzerine AB, Mart 2025’te Yeniden Silahlanma planı kapsamında mali esneklik sağlayan bir kural geliştirdi.
Bu kural, Ulusal Kaçış Maddesi (NEC) olarak adlandırılıyor ve üye ülkelerin yıllık açık harcamalarını hesaplarken savunma harcamalarını muaf tutmalarına olanak tanıyor. AB, NEC kapsamındaki esnekliğin 2025’ten başlayarak dört yıl geçerli olacağını ve yıllık fazlalığın GSYİH’nın yüzde 1,5’ini aşmayacağını belirtti.
İtalyan hükümeti, savunma harcamalarını bu maddeyi kullanarak artırma konusunda sinyal verdi. Maliye Bakanlığı’nın bu ay yayınladığı bütçe belgesinde, NEC’in devreye alınmasına ilişkin kararın, öncelikle kullanılacak olan SAFE programı kredilerinin tamamlanmasından sonraya ertelendiği belirtildi.
NATO Hedefleri ve SAFE Kredileri Önceliği
NATO, üyelerinin 2035 yılına kadar savunma ve güvenliğe GSYİH’lerinin %5’ini harcaması gerektiğini belirtiyor. İtalya, bu hedefe ulaşmak için öncelikle AB tarafından sağlanan düşük maliyetli SAFE kredilerini kullanmayı planlıyor.
- SAFE Kredisi Başvurusu: İtalya, AB’ye 14,9 milyar Avro tutarında SAFE kredisi için başvuruda bulundu.
- Kullanım Alanı: Roma, 30 Kasım’a kadar bu kredileri hangi savunma ürünlerine harcayacağına dair bir liste sunacak. Listenin, “Avrupa Birliği ile iş birliği içinde savunma stratejileri geliştirmekle ilgilenen üçüncü ülke üye devletleriyle ortak programlara” odaklanacağı kaydedildi.
İtalya, SAFE kredilerinin yeterli olmaması durumunda NEC kuralını devreye sokma seçeneğini saklı tutuyor.
Savunma Bütçesinde Hızlandırılmış Artış Planı
İtalya, 2024 yılında savunmaya GSYİH’sinin %1,54’üne denk gelen 29,18 milyar Avro harcadı. Bu oranın bu yıl %2’ye ulaşacağını açıklayan hükümet, açığı kapatmak için İtalyan sahil güvenlik birimlerinin askeri birlik olarak yeniden sınıflandırılması gibi yöntemler kullanmayı planlıyor (henüz resmiyet kazanmadı).
Maliye Bakanlığı’nın 2026 raporu, harcamalarda kademeli artış olması durumunda İtalya’nın 2028 yılına kadar GSYİH’sinin %2,5’ini savunmaya ayıracağını öngörüyor. Ancak belgede, bütçelerin çok hızlı artırılmasının “satın alma telaşına” ve piyasada fiyat artışına neden olacağı uyarısı da yer alıyor.
İtalya’nın daha önce %3’ün üzerindeki bütçe açığı nedeniyle çekimser kaldığı NEC seçeneğini şimdi değerlendirmeye alması, gelecek yıl bütçe açığının %2,8’e düşeceği öngörüsüyle yakından ilişkilidir.
Yetenek Bazlı Hedef Tartışması
Belgede ayrıca, İtalya’nın NATO’nun talep ettiği %5 harcama hedefine ulaşmasının henüz gerekmeyebileceği yönünde bir tartışmaya yer veriliyor. Bu mantık, %5 hedefinin ülkelerin belirli askeri yeteneklere ulaşmasını sağlamak için belirlenmesine dayanıyor. İtalya’nın, bu yeteneklere “rasyonelleştirme stratejileri ve harcamaları optimize ederek” ulaşması halinde, her ülkeye tahsis edilen yetenekleri daha düşük bir maliyetle sunması mümkün olabilir.
