Dünya yörüngesindeki ticari rekabet ve fırlatma trafiğindeki artış, uzay güvenliğinde yeni bir kriz yarattı. Geçtiğimiz günlerde fırlatılan Çin menşeli ticari bir roketin üst aşaması, uzayda beklenmedik şekilde parçalandı. Patlamanın ardından ortaya çıkan enkaz yığını, Uluslararası Uzay İstasyonu ve SpaceX’in Starlink internet uydu ağının yer aldığı yoğun bölgeye yayıldı.
Doğrudan cep telefonlarına hücresel veri sağlayan iki iletişim uydusunu taşımak üzere 9 Haziran’da yola çıkan “Zhuque-2E” roketi, görevini tamamladıktan kısa süre sonra infilak etti. Uzmanlar, bu parçalanmanın roketin görevi bittikten sonra kendisini imha etmek veya yörüngeden çıkmak için yapması gereken son ateşleme esnasında gerçekleştiğini tahmin ediyor. ABD Uzay Kuvvetleri de askeri yörünge verilerini paylaştığı resmi platform üzerinden parçalanmayı doğrulayarak enkaz parçalarının takibe alındığını duyurdu. Yapılan açıklamada, şu an için insanlı uzay uçuşlarına yönelik doğrudan bir tehdit bulunmadığı ancak analizlerin titizlikle sürdüğü belirtildi.
Uzay gözetleme şirketlerinin ilk değerlendirmelerine göre, patlama neticesinde yörüngeye en az 100 ile 150 arasında kontrolsüz parça saçıldı. Çinli LandSpace firması tarafından üretilen Zhuque-2E roketinin infilak eden ikinci aşaması, normalde yaklaşık 8 metre uzunluğa ve 3,5 metreye yakın bir çapa sahipti. Bu devasa metal gövdeden geriye kalan enkaz şu an Dünya’nın yaklaşık 335 ila 424 kilometre üzerindeki bir koridorda başıboş şekilde dönüyor. Bahsi geçen yükseklik sınırı, Uluslararası Uzay İstasyonu’nun rotasıyla doğrudan kesişiyor. Ancak bu noktada sevindirici olan gelişme, atmosferin üst katmanlarındaki sürtünme kuvvetinin bu küçük parçaları hızla aşağıya, yani istasyonun uçuş seviyesinin altına çekecek olması.
Asıl tehlike ise SpaceX’in alçak irtifada görev yapan ve doğrudan akıllı telefonlara sinyal gönderen yeni nesil Starlink uydularını ilgilendiriyor. Bu uyduların çok yakınından geçecek parçalar, Starlink ağı için ciddi bir risk demek. Yine de bu irtifadaki atmosferik sürtünme, enkazın büyük kısmının birkaç ay içinde Dünya atmosferine girerek yanıp yok olmasını sağlayacak. Uzay çöpleri için en kötü senaryo, parçalanmanın 650 kilometrenin üzerindeki irtifalarda yaşanmasıdır. Bu yükseklikteki nesnelerin yer çekimine kapılıp düşmesi onlarca, hatta yüzlerce yıl sürebilir.
Çin’in yörüngedeki enkaz payı artıyor
Zhuque-2E roketinin başına gelen bu kaza, Çin’in küresel uzay çöpü sorununa yaptığı olumsuz katkının son halkası. Günümüzde pek çok ülke, roket gövdelerini uzayda başıboş bırakmamak adına görev sonu için ekstra yakıt saklıyor ve roketin kontrollü şekilde okyanusa düşmesini sağlıyor. Tarihsel olarak yörüngedeki enkaz payında eski Sovyetler Birliği ve Rusya ilk sırada gelirken, onları Çin ve Amerika Birleşik Devletleri takip ediyor.
Ancak günümüzde Rusya ve Amerika’nın enkaz miktarı sabit kalırken veya azalırken, Çin’e ait uzay çöplerinin kütlesi, Pekin’in Starlink’e rakip dev uydu ağları kurma hırsı yüzünden son beş yılda yüzde 150’den fazla artış gösterdi. İçinde hala yüksek basınçlı gazlar ve yakıt kalıntıları barındıran terk edilmiş roket gövdeleri, her an patlamaya hazır birer saatli bomba gibi gökyüzünde dönüyor. Son dört yılda alçak Dünya yörüngesinde yaşanan en büyük dört parçalanma olayından üçünün Çin roketlerinden kaynaklanması, uzay güvenliği uzmanlarını gelecekteki fırlatmalar için daha sert tedbirler almaya zorlayabilir.
