Türkiye ile Çin arasında Çin menşeli otomobillere yönelik ticaret önlemleri nedeniyle yaşanan anlaşmazlıkta süreç bir ay daha uzadı. İki ülke, Çin’den ithal edilen elektrikli ve bazı diğer otomobillere ilişkin uygulamalar konusunda müzakereleri sürdürürken, Dünya Ticaret Örgütü’ndeki panel raporunun kabulü için belirlenen tarih 27 Ekim 2026’ya ertelendi.
DTÖ Anlaşmazlıkların Halli Organı’nın 25 Eylül’deki toplantısında Türkiye ve Çin ortak bir talepte bulunarak, Çin’in Türkiye’nin otomobil ithalatına yönelik önlemlerine karşı açtığı davada 28 Temmuz’da yayımlanan panel raporunun değerlendirilmesinin ertelenmesini istedi. Talebin kabul edilmesiyle taraflara görüşmeler için bir aylık ek süre tanınmış oldu.
Kritik Tarih 27 Ekim Oldu
Türkiye ve Çin’in ortak erteleme talebi, DTÖ tarafından kabul edildi. Böylece 28 Temmuz’da yayımlanan panel raporunun ele alınacağı yeni tarih 27 Ekim 2026 olarak belirlendi.
Kararın dikkat çeken yönü yalnızca DTÖ takviminin değiştirilmesi olmadı. İki ülke, uyuşmazlığın çözümü amacıyla karşılıklı istişareleri sürdürmek istediklerini de DTÖ’ye bildirdi.
Bu gelişme, yaklaşık iki yıldır devam eden otomobil anlaşmazlığında hukuki sürecin devam etmesine rağmen tarafların diplomatik ve müzakereye dayalı bir çözüm arayışını sürdürdüğünü ortaya koyuyor.
Uyuşmazlık Elektrikli Otomobillerle Başladı
Çin, Türkiye’nin Çin menşeli araçlara yönelik uygulamalarını Ekim 2024’te DTÖ’ye taşıdı. Uyuşmazlığın merkezinde, Çin’den ithal edilen elektrikli otomobillere getirilen ilave mali yükümlülükler yer aldı.
Süreç ilerledikçe dosyanın kapsamı genişledi. Bazı hibrit ve diğer otomobil türlerinin yanı sıra ithalat izinleri ve satış sonrası hizmetlere ilişkin şartlar da uyuşmazlığın konusu haline geldi.
Çin, Türkiye’nin uygulamalarının DTÖ kurallarındaki ayrımcılık yapmama ilkesi ve tarife yükümlülükleriyle uyumlu olmadığını savundu. Türkiye ise söz konusu önlemlerin yerli otomotiv sektörünün korunması, haksız rekabetin önlenmesi, tüketici güvenliği ve satış sonrası hizmetlerin güvence altına alınması amacı taşıdığını belirtti.
DTÖ Panelinden Türkiye’ye Yönelik Değerlendirme
28 Temmuz’da yayımlanan panel raporu, uyuşmazlığın seyrinde önemli bir aşama oluşturdu.
Panel, Çin’den ithal edilen elektrikli otomobillere uygulanan ilave vergilerin Türkiye’nin DTÖ kapsamındaki bazı tarife yükümlülükleriyle uyumlu olmadığı sonucuna ulaştı. Bazı hibrit otomobillere yönelik ek vergiler konusunda da benzer değerlendirmeler yapıldı.
Bununla birlikte panel, dosyada yer alan tüm araç kategorileri bakımından Çin’in iddialarını kabul etmedi. Elektrikli ve dışarıdan şarj edilebilir hibrit otomobiller için uygulanan bazı ithalat izni ve satış sonrası hizmet koşulları da DTÖ kuralları açısından sorunlu bulundu.
Türkiye Raporu Nihai Karar Olarak Görmüyor
Ticaret Bakanlığı, panel raporunun açıklanmasının ardından değerlendirmelerin bazı bölümlerine katılmadığını açıkladı.
Bakanlık, raporun DTÖ sistemi içerisinde henüz kabul edilerek kesinleşmiş nihai bir karar niteliğinde olmadığını vurguladı. Türkiye’nin hukuki gözden geçirme ve temyiz haklarının bulunduğuna da dikkat çekildi.
Bakanlığın 15 Eylül’de yaptığı açıklamada taraflar arasındaki istişarelerin devam ettiği belirtilmişti. 25 Eylül’de Türkiye ve Çin’in birlikte yeni süre talep etmesi de görüşmelerin sürdüğünü gösteren son gelişme oldu.
Gözler Uzlaşma Görüşmelerine Çevrildi
27 Ekim’e kadar geçecek dönem, tarafların anlaşmazlığı çözmek için nasıl bir yol izleyeceği açısından önem taşıyor.
Türkiye ve Çin’in uzlaşmaya varması durumunda uyuşmazlığın mevcut hukuki süreç üzerinden ilerlemesine gerek kalmayabilir. Ancak şu aşamada Çin menşeli otomobillere uygulanan vergilerin kaldırılması veya azaltılması ya da ithalat koşullarının değiştirilmesine ilişkin yeni bir karar alınmış değil.
Bu nedenle mevcut uygulamalar açısından tüketiciler bakımından hemen değişen bir vergi veya fiyat tablosu bulunmuyor. Buna karşılık müzakerelerin sonucunun Çinli otomobil üreticilerinin Türkiye pazarındaki rekabet koşulları ve ithalat maliyetleri üzerinde etkili olması beklenebilir.
Çinli Markaların Türkiye Stratejisi Değişebilir
Türkiye otomobil pazarında Çinli üreticilerin son yıllarda artan varlığı, Ankara ile Pekin arasındaki ticaret görüşmelerinin önemini artırıyor. Türkiye bir yandan ithalatı sınırlayan uygulamaları yürütürken diğer yandan otomotiv alanındaki yatırımları ve yerli üretimi teşvik etmeye yönelik politikalar izliyor.
Bu nedenle Türkiye-Çin görüşmelerinde yalnızca mevcut vergilerin değil, Çinli üreticilerin Türkiye’de yatırım yapma ihtimali ve araçların pazara hangi koşullarda gireceği gibi başlıkların da önem taşıması bekleniyor.
Ancak tarafların 27 Ekim öncesinde üzerinde çalıştığı olası uzlaşma formülüne ilişkin kamuoyuna açıklanmış ayrıntılı bir metin bulunmuyor.
Şimdilik ortaya çıkan en somut gelişme ise takvimin değişmesi oldu. Türkiye ve Çin, DTÖ’deki hukuki süreci bir ay daha öteleyerek anlaşmazlığın müzakere yoluyla çözülmesi için yeni bir zaman alanı oluşturdu.
