1920’li yılların sonuna doğru demiryolu Sivas’a ulaşmıştır. Sivas Samsun yolu inşa edilecektir. Bundan sonrasını Ercan Susoy ve rahmetli Kemal Kovalı’dan dinlediklerimden özetleyerek anlatıyorum.
Tokat milletvekili Mustafa Vasfi Susoy Atatürk’ün teklifsiz denecek kadar yakın arkadaşıdır. Ziyaretine gider;
“Paşam bu Samsun Sivas demiryolu Tokat’tan geçsin, diye trenin Tokat’tan geçmesi için ricacı olur.
Atatürk der ki:
“Mustafa bu teknik iş. Bir teknik eleman gönderelim baksın, uygunsa geçsin, ama uygun değilse milletin 5 kuruşunu bile boşa harcatmam. Bu iş olmaz.”
Demiryolu geçişi için bir teknik elemanın veya heyetin geleceği Tokat’ta duyulur. Şehirde büyük huzursuzluk çıkar. Kimse tren yolunu istememektedir. Tren yolunun bağlardan, bahçelerden geçerken araziyi parçalayacağı, isinin dumanının meyve ve sebzelere zarar vereceği konuşulmaktadır. Belediye başkanı zor durumda kalır. Teknik heyete yardımcı olması, araziyi göstermesi için şehrin en üçkâğıtçısını görevlendirir. Şehirdeki huzursuzluk için de uyarır. Arazi çalışmaları sırasında bu adam heyetin yiyecekleri olan kızarmış tavukları çalar. Onları dağda bırakarak Tokat’a gelir. Çok zor durumda kalan ekip kızgın ve öfkeli olarak Ankara’ya döner, raporunu verir.
Mustafa Vasfi Susoy aradan zaman geçince tekrar cumhurbaşkanına gider Atatürk: “Rapor gelmiştir bakalım nasıl?” diyerek zile basar, raporu ister.
Rapor olumsuzdur. Tren yolunun Tokat’tan geçmesi uygun değildir. Bu olaylar 1950’li 60’lı yıllarda herkes tarafından bilinir, konuşulurdu. Ben de duymuştum. O yıllarda DDY inşaat daire başkanı iken, daha sonra İTÜ ye geçen Ord.Prof olan
Ali Fuat Berkman bizim hocamızdı.Bir dersten sonra bunu sordum.
“Askerler Zile’den geçmesini istemişti, o sebepten Tokat’tan geçmedi” dedi.
Ben iki sömestr demiryolu dersi gördüm. Zile’den geçen güzergâh, Yıldızelin den sonra Cizözü diye bir yerden geçer. Burası Türkiye’nin en zorlu geçişlerinden biridir. Kısa bir mesafede çok dik bir dağı çıkması gerekir, kışın kapanır, üstüne kapanmaması için betonarme açık tüneller yapılmıştır. Çok sık kazalar olur.Açıkcası güzergahın buradan geçmemesi için her türlü teknik gerekçe vardır. Ama yine de geçmiştir.
Yıldızeli ile Tokat arasındaki Çamlıbel dağlarını geçmenin zor ve imkansız olduğu düşünülebilir. Ama mümkündür. Yıldızeli’ne yaklaşırken Pamukpınar okuluna doğru yamaçlardan kot kazanarak gelen yol, ortalarda bir tünelle Çamlıbel ovasına geçebilir. Çamlıbel ovasından Tahtoba köyüne, oradan ilerleyerek Alan köyünün eteklerinden Üçtepelerin altından bir tünelle, Marol Beli’ne, oradan Derbent Boğazı’ndan Kazova’ya geçebilir. Halis Turgut Cinlioğlu bu güzergahın Osmanlı İmparatorluğu döneminde düşünülen Samsun -Sivas -Bağdat demiryolu için Fransızlar tarafından da etüt edildiğini yazmaktadır.
Tren kaçmıştır.
Metin Gürdere-Tokat
(Eşşekçi memleket Tokat isyanı! Makalesinden Alınmıştır)
