Birleşik Krallık’ta İşçi Partisi hükümeti tarafından gündeme getirilen Demiryolları Yasa Tasarısı, demiryolu operasyonlarını ve altyapıyı tek bir kamu kurumu olan Büyük Britanya Demiryolları’nın (GBR) çatısı altında birleştirmeyi öngören kapsamlı bir reform paketinin merkezinde yer alıyor. Hükümet bu reformları verimlilik ve basitleştirilmiş bilet sistemine geçiş olarak sunsa da, uluslararası hukuk firması Pinsent Masons‘ın analizi, dikey olarak entegre bu modelin ciddi rekabet, yatırım ve inovasyon riskleri taşıdığı konusunda uyarıyor.
GBR: “Yargıç ve Jüri” Olma Riski
Pinsent Masons’a göre, GBR’nin kurulması önerisi, karar alma yetkisini yoğunlaştıracak ve bağımsız denetimi zayıflatacaktır. Ulaşım uzmanı Robbie Owen, rayların, ilgili altyapının ve tren operasyonlarının kontrolünün tek bir kuruluşta toplanmasının, GBR’yi sistemi kullanan her operatörü etkileyen kararlarda “yargıç ve jüri” konumuna getirme riski taşıdığını belirtiyor.
Bu merkeziyetçi yapı, sadece yolcu hizmetlerini değil; yük operatörlerini, açık erişimli yolcu hizmetlerini ve ağa adil erişime bağımlı olan üçüncü taraf bilet satıcılarını (Trainline gibi) da doğrudan etkileyecektir.
Özel Yatırım ve Hesaba Çekilebilirlik Kaygıları
Reformlar, kurumsal güçte önemli bir değişim de getiriyor: Sektör düzenleyicisi olan Demiryolu ve Karayolu Ofisi (ORR)‘den alınan temel sorumluluklar, siyasi atamayla belirlenen Devlet Bakanı’na devrediliyor. Owen, bu devrin hesap verebilirliği zayıflatabileceği ve GBR’ye doğrudan daha güçlü vergiler getirilmedikçe, reformların özel yatırımları caydırma ve rekabeti baltalama riski taşıdığı konusunda uyarıyor.
Antitröst uzmanı Angelique Bret, GBR’nin ağ operatörü ve kapıcı olarak üstlendiği ikili rolün, ayrımcılık yapmayan erişime dayanan açık pazarda karmaşık rekabet hukuku sorunları ortaya çıkaracağını belirtiyor.
Rekabet Güvenceleri Yeterli mi?
Yasa tasarısı, rekabet güvenceleri sunmakta; örneğin ORR’nin ağ erişimi ve ücretlendirme kararlarını inceleme yetkisi güçlendiriliyor ve bilet düzenlemeleri özel bir uygulama koduyla yönetilecek. Ancak Pinsent Masons, tüm sistemin güçlü siyasi gözetim ve siyasi bir gündem altında işleyeceğini belirterek, bu güvencelerin yeni kamu tekelini kontrol altında tutmada ne kadar etkili olacağının sorgulanması gerektiğini vurguluyor.
Bu yasa tasarısı, 2024 Yolcu Demiryolları Hizmetleri (Kamu Mülkiyeti) Yasası’nın hemen ardından geliyor; bu yasa, özel işletmecilerin varsayılan rolünü ortadan kaldırmıştı. Yeni yasa tasarısı ise bu faaliyetleri kamu sektöründe yeniden bir araya getirecek olan GBR merkezli yapıyı kuruyor.
