ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması konusunda yürütülen görüşmelerde tansiyon yükseldi. Tahran, Washington’ın kendi koşullarını karşılaması için 4-5 günlük süre tanırken, masadaki başlıklar arasında ekonomik ve deniz ablukası, Hürmüz Boğazı’ndan ticari geçişler ve İran’ın dondurulmuş varlıklarına erişimi bulunuyor.
Diplomatik temasların seyrine ilişkin açıklamalar petrol fiyatlarında sert dalgalanmalara yol açarken Brent petrol 106 dolar seviyesinde tutunuyor.
Brent İki Günde Yüzde 7’den Fazla Yükseldi
Brent petrol, son iki işlem gününde yüzde 7’yi aşan yükseliş kaydettikten sonra 25 Eylül sabahında 106 dolar civarında işlem görüyor.
ABD tipi ham petrol WTI ise varil başına yaklaşık 94 dolar seviyesinde bulunuyor.
Petrol piyasasında son günlerde yaşanan sert hareketler, yatırımcıların Hürmüz Boğazı konusunda kalıcı bir diplomatik çözümün henüz gerçekleştiğine ikna olmadığını gösteriyor. Boğazın yeniden açılabileceğine yönelik olumlu mesajlar fiyatları aşağı çekerken, görüşmelerin başarısız olabileceğine ilişkin haberler yeniden alımları tetikliyor.
Brent’in perşembe günü 106,50 dolara kadar yükselmesi, piyasadaki bu hassas dengenin son örneklerinden biri oldu.
İran Washington’a 4-5 Gün Süre Tanıdı
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Mohsen Rezaei, Washington’ın Tahran tarafından Hürmüz Boğazı’nın açılması için ortaya konulan koşullara yanıt vermesi için 4-5 günlük bir süresinin bulunduğunu açıkladı.
Rezaei’nin açıklamasına göre İran, sürecin ilk adımını ABD’nin atmasını istiyor. Tahran’ın taleplerinin birlikte uygulanması gerektiği belirtilirken, şartların karşılanmaması halinde Hürmüz’ün açılmayacağı ve görüşmelerin devam etmeyebileceği mesajı verildi.
İran yönetimi, söz konusu sürenin sona ermesinin ardından hangi adımların atılacağı konusunda ise ayrıntı paylaşmadı.
Son açıklama, daha önce gündeme gelen ve Hürmüz’ün yedi gün içerisinde yeniden açılabileceğini öngören daha esnek yaklaşıma kıyasla müzakerelerin tonunun sertleştiğine işaret ediyor.
Masada Aşamalı Anlaşma Formülü Bulunuyor
Görüşmeler hakkında bilgi sahibi kaynaklara dayandırılan haberlerde ise tarafların aşamalı bir çözüm seçeneği üzerinde çalıştığı belirtiliyor.
Bu formüle göre ilk aşamada İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki ticari geçişleri yeniden başlatması, ABD’nin de İran limanlarına yönelik ekonomik ve deniz ablukasını kademeli olarak kaldırması öngörülüyor.
İran’ın dondurulmuş bazı varlıklarına yeniden erişim sağlaması da müzakere edilen başlıklar arasında yer alıyor.
Ancak Tahran’dan gelen son mesaj, İran yönetiminin söz konusu adımların birbirinden bağımsız şekilde uygulanmasına sıcak bakmadığını ortaya koyuyor. Tarafların boğazın yeniden açılması konusunda ortak bir hedef üzerinde görüşmesine rağmen, adımların hangi sırayla ve hangi koşullarda atılacağı temel anlaşmazlık noktalarından biri olmayı sürdürüyor.
Hürmüz’deki Her Haber Petrolü Hızla Etkiliyor
Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olarak öne çıkıyor.
Normal şartlarda boğazdan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü taşınıyor. Bu miktar, dünya genelindeki petrol tüketiminin yaklaşık beşte birine karşılık geliyor.
Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin Hürmüz Boğazı’nı kısmen devre dışı bırakabilecek alternatif boru hatları bulunuyor. Ancak bu hatların kapasitesi, normal dönemde boğazdan geçen petrolün tamamını karşılayabilecek seviyede değil.
Bu nedenle Hürmüz’ün yeniden tam kapasiteyle kullanıma açılması petrol fiyatlarındaki risk primini hızlı şekilde azaltabilecek bir gelişme olarak görülürken, görüşmelerin başarısız olması arz endişelerinin yeniden güçlenmesine yol açabilir.
Türkiye’de Enerji Maliyetleri Yakından İzleniyor
Hürmüz görüşmelerinin Türkiye açısından en önemli yansıması enerji maliyetleri üzerinden ortaya çıkıyor.
Brent petrolün 100 dolar seviyesinin üzerinde kalması, Türkiye’nin enerji ithalat faturasını artırabilecek unsurlar arasında bulunuyor. Ham petrol fiyatlarındaki yükseliş, rafineri ürünleri ve uluslararası akaryakıt fiyatları üzerinde de baskı oluşturabiliyor.
Türkiye’de benzin ve motorin fiyatlarının belirlenmesinde ise yalnızca Brent petrol etkili değil. Döviz kuru, Akdeniz piyasasındaki ürün fiyatları ve vergi düzenlemeleri de nihai fiyat üzerinde belirleyici oluyor.
Petrolün uzun süre yüksek seviyelerde kalması, enerji maliyetleri üzerinden enflasyon üzerinde de ek baskı yaratabilir. Bu nedenle Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler, küresel petrol piyasasının yanı sıra Türkiye’nin akaryakıt fiyatları, cari dengesi ve enflasyon görünümü açısından da yakından takip ediliyor.
Piyasanın önündeki kritik başlık ise İran’ın tanıdığı 4-5 günlük süre içinde Washington’dan somut bir adım gelip gelmeyeceği ve bunun Hürmüz’deki ticari geçişlere nasıl yansıyacağı olacak.
