Liverpool Limanı’ndaki konteyner taşımacılığında demiryolunun payının yaklaşık yüzde 2’de kalması üzerine, limana alternatif demiryolu bağlantıları için yeni bir güzergah önerildi. Greengauge 21 ve Jonathan Roberts Consulting tarafından hazırlanan çalışma, Manchester’ı devre dışı bırakarak Blackburn üzerinden Liverpool’dan kuzey ve doğu İngiltere’ye uzanabilecek bir yük koridoru oluşturulmasını gündeme getirdi.
Liverpool’dan Blackburn Üzerinden Yeni Yük Koridoru
1 Ekim 2026’da yayımlanan çalışmada, Liverpool Limanı’nın demiryolu bağlantılarının geliştirilmesi için farklı seçenekler değerlendirildi. Araştırma, Transport Action Network desteği ve Foundation for Integrated Transport finansmanıyla Rimrose Valley Friends tarafından yaptırıldı.
Çalışmaya göre Liverpool Limanı’nda konteynerlerin yalnızca yaklaşık yüzde 2’si demiryoluyla taşınıyor. Bu oran, İngiltere’deki birçok büyük limanın gerisinde kalıyor.
Mevcut demiryolu konteyner terminalinin ağırlıklı olarak viski ihracatında kullanıldığı belirtilirken, Glasgow yönündeki trenler Liverpool-Manchester hattını ve ardından Batı Kıyı Ana Hattı’nı kullanıyor. Gladstone Limanı’ndan Drax enerji santraline yaklaşık 2 milyon ton biyokütle taşınmasına rağmen, bu güzergahın da Manchester üzerinden dolaylı bir rota oluşturduğu ifade ediliyor.
Manchester Darboğazını Aşmak Hedefleniyor
Raporda Manchester, Liverpool’dan çıkan yük trenleri açısından temel kapasite kısıtlarından biri olarak gösteriliyor. Şehir genelinde doğu-batı yönünde daha fazla yük treninin işletilmesine yönelik mevcut planların bu sorunu çözmeye yeterli olmayacağı değerlendiriliyor.
Çalışmaya göre Transpennine Güzergahı İyileştirme Projesi ve Kuzey Güç Merkezi Demiryolu önerileri de Liverpool yük taşımacılığının Manchester üzerindeki bağımlılığını ortadan kaldırmıyor. Kuzey-güney yönündeki alternatiflerde ise Batı Kıyı Ana Hattı’nın kapasitesine yaklaşması önemli bir sınırlama oluşturuyor.
Bu nedenle önerilen rota, Seaforth’tan başlayarak Ormskirk üzerinden Preston’a, ardından Blackburn’e ve buradan da kuzey ile doğu yönlerine uzanan mevcut hatların geliştirilmesine dayanıyor.
Preston Hattında Elektrifikasyon Önerisi
Alternatif güzergahın ilk bölümünü Seaforth-Ormskirk-Preston hattı oluşturuyor. Raporda Preston’a kadar elektrifikasyonun uzatılması ve gerekli bölümlerde çift hattın yeniden oluşturulması öneriliyor.
Lostock Hall yakınlarındaki Tardy Gate’de ise yaklaşık yarım mil uzunluğundaki bağlantının yeniden kurulması gerekiyor. Eski güzergahın bir bölümünde bugün bir yapının bulunması nedeniyle mülkün satın alınması veya hattın daha dar bir kurpla yeniden düzenlenmesi seçenekleri değerlendiriliyor.
Bu bağlantının yeniden kurulmasıyla Preston hattının Blackburn üzerinden doğuya uzanan demiryolu ağına bağlanması hedefleniyor.
İskoçya Ve Yorkshire’a Yeni Bağlantılar
Blackburn’den sonra trenlerin Hellifield üzerinden Settle & Carlisle hattına bağlanması planlanıyor. Böylece İskoçya yönündeki yük trenlerinin Batı Kıyı Ana Hattı’nı kullanmadan alternatif bir güzergaha yönlendirilmesi amaçlanıyor.
Yorkshire, Humber ve Kuzey Doğu İngiltere’ye giden yükler ise Burnley yakınlarındaki Rose Grove üzerinden Calder Vadisi hattına aktarılabilecek. Trenlerin Hebden Bridge, Brighouse ve Wakefield Kirkgate üzerinden ilerlemesi öngörülüyor.
Rose Grove ile Yorkshire arasındaki bölümde konteyner trenlerinin işletilebilmesi için gerekli ray açıklığının sağlanması gerekiyor. Çalışmada bazı tünellerde ray seviyesinin düşürülmesine ihtiyaç duyulabileceği belirtiliyor.
Projenin Beş İla On Yılda Gerçekleşmesi Öngörülüyor
Greengauge 21, önerilen demiryolu iyileştirmelerinin daha ayrıntılı çalışmaların ve gerekli yatırımların yapılması halinde beş ila 10 yıl içerisinde hayata geçirilebileceğini değerlendiriyor.
Raporda proje için kesin bir maliyet tahmini verilmezken, gerekli sermaye harcamalarının son dönemdeki büyük demiryolu programlarıyla karşılaştırıldığında görece mütevazı olabileceği ifade ediliyor.
Çalışmada ayrıca Midlands üzerinden alternatif bir güzergahın da mümkün olduğu ancak daha uzun olması nedeniyle maliyetinin yüksek olacağı ve bunun yüklerin karayolundan demiryoluna aktarılmasını yeterince teşvik etmeyebileceği belirtiliyor.
Switch Island İçin İç Liman Seçeneği
Çalışmada demiryolu güzergahına ek olarak, M57 ve M58 otoyollarının kesiştiği Switch Island yakınlarında bir iç liman ve lojistik merkezi kurulması da ayrı bir seçenek olarak ele alınıyor.
Büyük ölçüde kullanılmayan eski bir demiryolu hattının yeniden canlandırılmasıyla merkezin Liverpool Limanı’na bağlanması öngörülüyor. Konteynerlerin iki merkez arasında taşınmasında lokomotif gerektirmeyen otomatik teknolojilerin kullanılabileceği belirtiliyor.
Ancak rapor, böyle bir lojistik merkezinin yerel itirazlarla karşılaşabileceğini ve hayata geçirilebilmesi için kalkınma desteğine ihtiyaç duyabileceğini vurguluyor.
Yolcu Seferlerine De Katkı Sağlayabilir
Önerilen demiryolu iyileştirmelerinin yalnızca yük taşımacılığıyla sınırlı kalmayabileceği değerlendiriliyor. Hat kapasitesinin artırılması, Merseyrail yolcu hizmetlerinin Preston’a kadar genişletilmesi hedefini de destekleyebilir.
Tardy Gate’deki bağlantının yeniden kurulması halinde Colne, Burnley, Accrington, Blackburn, Ormskirk ve Liverpool arasında doğrudan bir banliyö demiryolu hizmetinin oluşturulmasının da mümkün olabileceği belirtiliyor.
İptal Edilen A5036 Projesinin Ardından Yeni Seçenek
Liverpool Limanı’na erişimi artırmak amacıyla planlanan A5036 liman erişim yolu projesi, hükümetin 30 Ekim 2024 tarihli bütçe kararının ardından iptal edilmişti. Güzergahın Rimrose Valley Country Park’tan geçmesi planlandığı için proje uzun süre tartışma konusu olmuştu.
Çalışmayı hazırlayanlar, yeni demiryolu seçeneklerinin geliştirilmesini bu tartışmaların devamı niteliğinde değerlendiriyor. Limana hizmet veren kamyonların halen Netherton, Litherland ve Seaforth üzerinden A5036’yı kullanması nedeniyle demiryolu alternatiflerinin önemine dikkat çekiliyor.
Demiryolu Yük Taşımacılığında Artış Hedefleniyor
Raporda önerilen kuzey güzergahı, İngiltere’nin demiryolu yük taşımacılığını artırma hedefiyle de ilişkilendiriliyor. Hükümetin 2040 yılına kadar demiryolu yük taşımacılığını en az yüzde 40 artırma hedefinin, mevcut yoğun hatların yanında yeni güzergahların geliştirilmesini gerektirebileceği ifade ediliyor.
Batı Kıyı Ana Hattı’nın yoğun kullanımı dikkate alındığında, Liverpool’dan Blackburn üzerinden ilerleyen alternatif koridorun yük taşımacılığındaki kapasite baskısını azaltabileceği değerlendiriliyor.
Daha Geniş Bir Çalışma Ekibi Öneriliyor
Greengauge 21 çalışması henüz üzerinde uzlaşılmış kesin bir yatırım programı niteliği taşımıyor. Raporda Liverpool Şehir Bölgesi Birleşik Otoritesi, Sefton Konseyi, Peel Limanları, Network Rail, demiryolu yük sektörü ve Ulaştırma Bakanlığı’nın katılımıyla daha kapsamlı bir çalışma yürütülmesi öneriliyor.
Great British Railways’in de dahil olacağı ortak bir çalışma ekibi kurulması ve özellikle Peel Limanları’nın mevcut ve gelecekteki yük akışlarının belirlenmesinde aktif rol üstlenmesi gerektiği belirtiliyor.
Liverpool Limanı’nın demiryolu payının artırılması için geliştirilen seçeneklerin, mevcut hatların kapasitesini daha etkin kullanmanın yanı sıra yeni yük akışlarının demiryoluna aktarılmasına katkı sağlayabileceği ifade ediliyor.
