Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), demans riskini azaltmaya yönelik güncellenen rehberini yayımladı. 15 Temmuz 2026’da yayınlanan ikinci baskıda fiziksel aktiviteden sosyal yaşama, kronik hastalıkların kontrolünden hava kirliliğine kadar birçok değiştirilebilir risk faktörüne dikkat çekiliyor. Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, demansın kesin bir tedavisinin bulunmadığını hatırlatarak, yaşam boyu sürdürülen koruyucu alışkanlıkların hastalık riskini azaltmada kritik rol oynadığını söyledi.
Dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen demans, yaşlanan nüfusla birlikte giderek daha önemli bir halk sağlığı sorunu haline geliyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) güncellediği “Demans Riskinin Azaltılması Rehberi”, hastalığın ortaya çıkma riskini azaltabilecek yaşam tarzı değişikliklerine ilişkin güncel bilimsel kanıtları bir araya getiriyor. Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, 2019 yılında yayımlanan ilk rehberin ardından hazırlanan ikinci baskının, son yıllarda elde edilen bilimsel veriler doğrultusunda önemli ölçüde genişletildiğini belirtti.
Demans görülme sıklığının artması bekleniyor
Dünya genelinde 2021 yılı itibarıyla yaklaşık 57 milyon kişinin demansla yaşadığını, bu kişilerin büyük bölümünün düşük ve orta gelirli ülkelerde bulunduğunu hatırlatan Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, demansı tamamen durduran ya da geriye çeviren kesin bir tedavinin henüz bulunmadığını söyledi. “Bu nedenle yaşam boyu uygulanabilecek koruyucu stratejiler, gelecekte demans görülme sıklığını azaltmada en etkili yaklaşım olarak kabul ediliyor. Risk faktörlerinin önemli bir bölümü değiştirilebilir özellik taşıyor ve bunların erken dönemde kontrol altına alınması büyük önem taşıyor” diye konuştu.
Rehbere yeni risk faktörleri eklendi
Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, güncellenen rehberde HIV, inme ve travmatik beyin hasarı başta olmak üzere sekiz yeni risk faktörünün yer aldığını, mevcut sekiz risk faktörüne ilişkin bilimsel kanıtların da yeniden değerlendirildiğini belirtti.
Rehberde öneriler üç temel başlık altında toplanıyor:
- Sağlıklı yaşam alışkanlıklarının desteklenmesi
- Demans riskiyle ilişkili sağlık sorunlarının etkin yönetimi
- Çevresel risk faktörlerinin azaltılması
Fiziksel aktivite ve sosyal yaşam koruyucu rol oynuyor
DSÖ rehberinde özellikle düzenli fiziksel aktivite, bilişsel egzersizler ve sosyal yaşamın sürdürülmesinin öne çıktığını belirten Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, şu bilgileri paylaştı: “Normal bilişsel işlevlere veya hafif bilişsel bozukluğa sahip yetişkinlerde bilişsel eğitim programları ve sosyal etkinliklere katılım öneriliyor. Düzenli fiziksel aktivite ise demans riskini azaltmada en güçlü bilimsel kanıtlarla desteklenen uygulamalar arasında yer alıyor.”
Kronik hastalıkların kontrolü büyük önem taşıyor
Rehberde yalnızca yaşam tarzı değil, kronik hastalıkların kontrolünün de demans riskini azaltmada önemli rol oynadığına dikkat çeken Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl; hipertansiyon, diyabet, obezite, kolesterol yüksekliği, işitme kaybı, uyku bozuklukları ve depresyon gibi sağlık sorunlarının uygun şekilde yönetilmesinin koruyucu etkisine işaret edildiğini söyledi. Sigaranın bırakılmasının güçlü bir öneri olarak yer aldığını belirten Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, alkol tüketiminin sınırlandırılması ve sağlıklı beslenmenin de riskin azaltılmasına katkı sağlayan önemli yaşam tarzı değişiklikleri arasında bulunduğunu söyledi.
Çevresel faktörler de demans riskini etkiliyor
Yeni rehberde ilk kez çevresel risk faktörlerine daha geniş yer verildiğini belirten Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, özellikle hava kirliliğine uzun süre maruz kalmanın demans gelişimi açısından önem taşıyan risk faktörlerinden biri olarak değerlendirildiğini söyledi.
Demans riskini azaltacak 7 öneri
Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, demans riskini azaltmak için günlük yaşamda uygulanabilecek şu önerilerde bulundu:
- Düzenli fiziksel aktivite yapın.
- Sosyal yaşamın içinde kalın, sosyal ilişkilerinizi sürdürün.
- Tansiyon, diyabet ve kolesterol gibi kronik hastalıklarınızı kontrol altında tutun.
- Sigara kullanmayın, alkol tüketimini sınırlandırın.
- Akdeniz tipi dengeli ve sağlıklı beslenin.
- İşitme ve görme kayıplarını ihmal etmeyin, gerektiğinde tedavi olun.
- Düzenli ve kaliteli uyuyun, beyin sağlığını destekleyen yaşam alışkanlıkları edinin.
