Futbolda deplasman maçları her zaman zorludur ve takımlar genellikle kendi taraftarının önünde çok daha rahat kazanır. Yabancı bir stadyumun baskısı, yol yorgunluğu ya da hakemlerin ev sahibi ekibe hafif sempatisi gibi faktörler bu durumu tetikler. Hatta bazı kulüpler iç sahadaki maçlarının neredeyse yüzde 70’ini kazanma başarısı gösterir.
Fakat Güney Amerika’da durum sadece psikolojik ya da lojistik etkenlerle açıklanamayacak kadar karmaşık. Bir takım düşünün ki, rakiplerini taktikle değil, sadece nefes alarak çaresiz bırakıyor.
Bolivya milli futbol takımı, yeşil sahada dünya devlerini dize getirirken çok sıra dışı bir avantaja sırtını dayıyor. Bu ekibin iç saha galibiyet oranı yüzde 49 seviyesinde. İlk bakışta bu oran çok yüksek gelmeyebilir. Ancak takımın deplasmandaki kazanma oranı yüzde 4’e kadar düşüyor. Evinde oynamak, bu ülkenin galibiyet ihtimalini tam 45 puan yukarı taşıyor. 30 yıl boyunca dış sahada tek bir eleme maçı bile kazanamayan ülke futbolcuları, 2009 yılında dünya devi Brezilya’yı kendi sahalarında 2-1 mağlup ederek tüm dünyayı şaşkına çevirmişti.
Bulutların üzerinde futbol oynamak
Bu çarpıcı istatistiğin arkasında gizli antrenman teknikleri yok. Cevap tamamen coğrafyada gizli. Bolivyalı futbolcular, normal insanların uçaktan paraşütle atlayacağı kadar yüksek irtifalarda top koşturuyor. Takım, uzun yıllar boyunca rakiplerini deniz seviyesinden tam 3 bin 637 metre yükseklikte yer alan La Paz’daki Hernando Siles Stadyumu‘nda ağırladı. Bu denli yüksek noktalarda, bölgeye alışkın olmayan sporcuların “akut dağ hastalığı” yaşaması kaçınılmaz bir durum.
Uzmanlara göre, 3 bin metrenin üzerindeki yüksekliklerde insanların yüzde 75’inde hafif dağ hastalığı belirtileri baş gösteriyor. Düşük hava basıncı nedeniyle vücut ortama uyum sağlamakta zorlanıyor. Şiddetli baş ağrısı, baş dönmesi, nefes darlığı ve mide bulantısı gibi sorunlar futbolcuların performansını doğrudan etkiliyor. Hatta bu basınçta bir yumurtayı haşlamak bile neredeyse imkansız. Ev sahibi ekip bu incelmiş havada rahatça koşarken, rakipler kelimenin tam anlamıyla boğuluyor.
Oksijen tüpleriyle gelen protestolar ve FIFA kararı
Bu durum yıllar boyunca futbol dünyasında çok büyük tartışmalara zemin hazırladı. Brezilyalı futbolcu Neymar, 2017 yılındaki bir karşılaşmanın ardından bu şartlarda oynamanın “insanlık dışı” olduğunu dile getirdi. Yıldız oyuncu, soyunma odasında oksijen maskeleriyle nefes almaya çalışan takım arkadaşlarının fotoğrafını paylaşarak tepkisini gösterdi. Daha eski yıllarda, 2007’de Brezilya’nın Flamengo kulübü de oyuncularının sahada oksijen desteğine ihtiyaç duyması üzerine bu yükseklikte bir daha maça çıkmayacağını duyurdu. Tepkilerin büyümesiyle FIFA devreye girdi ve 2 bin 500 metrenin üzerindeki yerlerde maç yapılmasını yasakladı.
Bu karar futbolcu sağlığını korumayı hedeflese de Bolivya cephesinde büyük bir öfkeye yol açtı. Dönemin Bolivya Devlet Başkanı Evo Morales, yasağı “sporun evrenselliğine vurulmuş bir darbe” olarak nitelendirip geniş çaplı bir protesto başlattı. Morales’e en büyük destek ise Arjantinli efsane Diego Maradona‘dan geldi. Emekli Arjantinli yıldızlarla birlikte Bolivya’da bir protesto maçı yapan Maradona, “Biz yükseklikten korkmuyoruz, herkes doğduğu yerde futbol oynamalı” diyerek safını belli etti. Güney Amerika ülkelerinin yoğun baskısı sonucunda geri adım atan FIFA, önce sınırı 3 bin metreye çekti, ardından yasağı tamamen kaldırdı.
Yasağın rafa kalkmasıyla birlikte Bolivya futbol yönetimi stratejiyi bir adım daha ileri götürdü. Resmi müsabakalar deniz seviyesinden tam 4 bin 150 metre yükseklikteki El Alto Belediyesi Stadyumu’na taşındı. Bolivyalı yetkililer “Yaşadığımız yerde oynuyoruz” diyerek kendilerini savunuyor. Fakat spor otoriteleri, ülkenin en büyük stadyumunun deniz seviyesinden sadece 500 metre yükseklikteki Santa Cruz de la Sierra şehrinde bulunduğuna dikkat çekiyor. Yani aslında daha alçakta oynama alternatifleri var ama bu doğal üstünlüğü kaybetmek istemiyorlar. Ortada kurallara aykırı bir durum olmadığı için bu tercih hile sayılmıyor; rakiplerin oksijensiz kalması tamamen doğanın bir kanunu olarak görülüyor.
