Aile Sağlığı Merkezlerinde İş Bırakma Eylemi
Aile sağlığı merkezlerinde çalışan hekimler, hemşireler ve ebeler, tartışmalı yeni yönetmeliği protesto etmek amacıyla ülke genelinde üç gün sürecek iş bırakma eylemine başladılar. Aile Hekimleri Sözleşme ve Yönetmeliği, sağlık profesyonellerinin ve meslek örgütlerinin tüm itirazlarına rağmen 1 Kasım’da yürürlüğe girdi. Türk Tabipleri Birliği (TBB), sendikalar ve ilgili derneklerin oluşturduğu 14 kuruluş, bu yönetmeliğe karşı durmak için iş bırakma kararı aldı.
BBC Türkçe’ye konuşan hekimler, aile sağlığı merkezinde (ASM) görev yapan sağlık çalışanları arasında istifaların başladığını belirtiyor. Yönetmelik nedeniyle hak kayıplarının yaşanacağı düşünülüyor ve bu durum, ASM’lerden ayrılacak sağlık personeli sayısının artacağı öngörülüyor. Kamudaki sağlık çalışanları arasında en düşük maaşı alanların ASM’lerde çalışanlar olduğuna dikkat çeken TTB Aile Hekimliği Kolu Başkanı Dr. Emrah Kırımlı, iş bırakma eylemine katılımın ülke genelinde oldukça yüksek olduğunu ifade ediyor. Dr. Kırımlı, “Yeni yönetmelikle birlikte gelirde yüzde 30’luk bir kesinti yapılıyor. Burada çalışan kimse akılsız değil, artık durmazlar.” diyerek durumu özetliyor.
‘Teşvik Şartlarını Sağlamak Zor’
Türkiye’de sağlık hizmetlerinin yaklaşık %40’ı birinci basamak ASM’lerde sağlanıyor. Ancak hekimlerin yalnızca %15’i aile sağlığı merkezlerinde görev alıyor. Az sayıda aile hekimi, ülkenin sağlık ihtiyaçlarının büyük bir kısmını karşılıyor. BBC Türkçe’ye konuşan uzmanlar, ana maaşta kesintiye neden olan fakat bunun karşısında teşvik sistemi getiren yönetmeliğin birçok açıdan yetersiz olduğunu savunuyorlar. İstanbul Aile Hekimliği Derneği (İSTAHED) Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Nahide Toksan, teşvik almak için öne sürülen şartların yerine getirilmesinin neredeyse imkansız olduğunu belirtiyor.
Yönetmeliğe göre hekimlerin teşvik alabilmesi için, kendilerine kayıtlı kişilerin yılda en az iki kez ASM’ye gelmesi gerekiyor. Eğer bir hasta yılda yediden fazla başka bir sağlık kurumuna başvurursa, aile hekimi teşvikten faydalanamıyor. Dr. Toksan, kendisine kayıtlı 3 bin hastasının neredeyse yarısının son 6 aydır muayeneye gelmediğini, geri kalanların ise gebeler, kronik hastalığı olanlar ya da 65 yaş üstü kişiler gibi sık sık başka sağlık hizmetlerine başvurması muhtemel kişilerden oluştuğunu vurguluyor. “Sağlıklı bir kişi yılda iki kez aile hekimine başvurmaz, başvurmak zorunda da değil. Ancak ASM’ye gelmeyen hasta nedeniyle benim ücretim kesiliyor.” diyor.
Dr. Kırımlı, “Ben insanların sağlığını korumak için varım, hasta olmayan bir kişiyi neden altı ayda bir çağırayım?” diyerek sistemin mantıksızlığını dile getiriyor. Ayrıca, “Ben iki hafta izne ayrılsam, benim hastalarım başka yere gidecek ve bu yüzden maaşım kesilecek.” diyerek durumu özetliyor.
Daha Az İlaç Yazana Teşvik!
Yönetmelik, aile hekimlerinin antibiyotik, ağrı kesici ve mide koruyucu ilaç yazmasına kota getiriyor. Eğer hekim bu ilaçları bulunduğu il ortalamasının üzerinde bir miktarda yazarsa, teşvik alamaz hale geliyor. Başka bir deyişle, hastalarına daha az antibiyotik, ağrı kesici ve mide koruyucu ilaç yazan hekimlerin daha fazla ücret alması öngörülüyor. Sağlık Bakanlığı, bu değişiklikle hafif vakalarda ilaç kullanımını azaltmayı hedefliyor. Ancak Kırımlı, bu sistemde ya hastaların ya da hekimlerin mağdur olacağını ifade ediyor: “Ağrı kesici yazarsam, maaşımdan binlerle ifade edile miktarda kesilecek. Peki, ilaç alamayan hastanın ağrısı nasıl geçecek?”
Dr. Toksan da, “Hasta memnuniyetinde il ortalamasının altında kalırsak da teşvik verilmiyor. İlaçları yazılmayan hastalar tabii ki memnun olmaz.” diye ekliyor.
İstanbul’da Kayıtlı Hastalar Değişebilir
Aile hekimleri, kendilerine kayıtlı hasta sayısı kadar maaş alıyor. Mevcut sistemde hekimlerin tavan maaşı 4 bin kayıtlı hasta üzerinden belirlenirken, yeni yönetmelikle bu sayı 3 bin 500 hastaya indirildi. Dr. Kırımlı, “Ben hala aradaki 500 kişiden sorumluyum ama bunun parasını vermeyecekler.” diyor. Ayrıca, yetkililerden edindikleri bilgilere göre, 3 bin 500’den fazla hastası olan bazı aile hekimlerinin hastalarının başka aile hekimliklerine kaydırılabileceğini belirtiyor. İstanbul’da bu durumda olan 1 milyon 200 bin kişi olduğu tahmin ediliyor.
Dr. Kırımlı, “İstanbul’da 4.400 aile hekimliği birimi var; bunun 2.703 tanesi 3.500 hasta nüfusunun üzerinde çalışıyor.” diyerek durumu açıklıyor. “Mahallenizdeki aile hekimine değil uzaktaki bir aile hekimine kayıt olacaksınız. Sosyo-ekonomik düzeyi düşük olan insanlar sıkıntı yaşayacak.” diye ekliyor.
‘Ne Kadar Çok Hasta Bakarsak O Kadar Kazanacağız’
Yönetmeliğe göre teşvik alabilmenin bir diğer şartı, Hasta Yönetim Platformu üzerinden kronik hastaların izlenmesi olarak belirlenmiştir. Hekimlerin, kendilerine kayıtlı hastaların tansiyon, şeker, obezite, yaşlılık gibi durumlarını düzenli olarak takip etmesi bekleniyor. Aksi halde, hekimler hem teşvik alamayacak hem de sözleşme feshiyle karşılaşabilecekler. Dr. Toksan, “Ben bu kadar kalemi yerine getirirken muayenemin en az 15-20 dakika olması lazım. Halbuki o kadar hastaya bakacak zamanım olmayacak.” diyor. Yeni yönetmelik, hekimler için günlük hedef muayene sayısını 75 olarak belirliyor. Dr. Kırımlı, “Ne kadar çok hasta bakarsak, o kadar kazanacağız.” diyerek sağlıkta performans sisteminin ASM’lere de getirildiğini vurguluyor.
Bakan Memişoğlu: Aile Hekimlerine Güvenin
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, 1 Kasım’da yürürlüğe giren yönetmelikle ilgili yaptığı açıklamada, bu çalışmanın çok sayıda hekimle ve paydaşla görüşerek hazırlandığını belirtti. “Aile hekimlerimiz müsterih olsunlar. Bu çalışma ile eş zamanlı olarak hem sağlık çalışanlarımızın hem de sağlık hizmeti alan vatandaşlarımızın memnuniyetini amaçlıyoruz.” dedi. Ayrıca, “Hekim başına düşen hasta sayısını azaltarak, vatandaşlarımıza aile hekimlikleri tarafından ayrılan süreyi artırmayı hedefliyoruz.” diye ekledi.
ASM’lerin Çalışma Prensipleri
ASM’lerin tüm idari ve finansal sorumlulukları hekimlerin omuzlarındadır. Aile hekimleri, kendilerine kayıtlı yaklaşık 3 bin hastaya bakarken, aynı zamanda çalıştıkları sağlık merkezinin finansal giderlerini de yönetmek durumundadır. Bir ASM’de genellikle birden fazla hekim görev yapar ve merkezin masraflarını ortaklaşa karşılarlar. Sağlık Bakanlığı, aile hekimlerine hem nüfusa dayalı maaş ödemesi hem de merkezin idamesiyle ilgili cari gider ödemesi yapmaktadır. Ancak hekimler, artan maliyetlerle birlikte ASM’lere ayrılan ödeneğin yetersiz olduğunu belirtmektedir. Dr. Kırımlı, “ASM’lere ayrılan cari giderler, yeni yönetmelikle birlikte yüzde 12 oranında kesildi.” diyerek durumu özetliyor.
