İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barış Önol ile meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya tarafından yürütülen araştırma, Türkiye’de sıcak hava dalgalarının son 75 yılda belirgin şekilde şiddetlendiğini ortaya koydu. Çalışmaya göre özellikle 2023 ve 2025 yazları, kayıt altındaki en güçlü sıcak hava dalgalarının yaşandığı dönemler olarak öne çıktı.
1950-2025 Dönemi İncelendi
Araştırmada, 1950-2025 dönemine ait günlük maksimum sıcaklık verileri kullanılarak “Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi (HWMId)” üzerinden analiz yapıldı. Çalışmada hem yıllık en şiddetli sıcak hava dalgaları hem de yıl boyunca yaşanan toplam sıcak hava dalgası etkileri zamansal ve mekânsal açıdan değerlendirildi.
Elde edilen bulgular, Türkiye genelinde sıcak hava dalgalarının büyüklüğünde güçlü ve sürekli bir artış eğilimi bulunduğunu gösterdi.
Yaz Sıcaklıkları Son Yıllarda Hızla Yükseldi
Araştırmaya göre, 1970-1990 döneminde yaz mevsimi ortalama sıcaklıkları 22-23 derece arasında seyrederken, 2000’li yılların başından itibaren hızlanan iklim değişikliği etkisiyle bu değerler 24-25 derece seviyelerine çıktı.
2024 yılı ise ortalama 26,1 derecelik yaz sıcaklığıyla ölçümlerin en sıcak yazı olarak kayıtlara geçti.
Sıcak Hava Dalgalarının Şiddeti Katlandı
Araştırmada kullanılan referans dönem olan 1980-2009 yıllarında tekil sıcak hava dalgası için ortalama HWMId değeri 1,29, yıllık toplam değer ise 1,68 olarak hesaplandı.
2000 yılı öncesinde yıllık toplam sıcak hava dalgası değerleri büyük ölçüde 1,6 seviyesinin altında kalırken, 2010 sonrasında belirgin bir kırılma yaşandı. Son yıllarda yıllık sıcak hava dalgalarının toplam şiddeti, referans dönemin yaklaşık üç katına ulaştı.
2023 Ve 2025 Olağanüstü Yıllar Oldu
Araştırmaya göre 2023 ve 2025 yazları, son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgalarının yaşandığı dönemler oldu.
2023 yılında sıcak hava dalgalarının yıllık alansal ortalama büyüklüğü referans döneme göre 7 katın üzerine çıkarken, 2025 yılında bu değer yaklaşık 11 katına ulaştı.
Buna karşın ortalama yaz sıcaklığının rekor kırdığı 2024 yılında sıcak hava dalgası büyüklüğü, tekil olaylarda referans dönemin yaklaşık yüzde 95, yıllık toplamda ise yüzde 150 üzerinde gerçekleşti.
Araştırmacılar, bunun ortalama sıcaklıkların her zaman en şiddetli sıcak hava dalgalarıyla aynı döneme denk gelmediğini gösterdiğini belirtti.
Birden Fazla Etken Rol Oynuyor
Çalışmada sıcak hava dalgalarının oluşumunda yalnızca hava sıcaklıklarının değil, atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, deniz yüzeyi sıcaklıkları, kuraklık ve toprak nemi gibi birçok yerel ve küresel faktörün birlikte etkili olduğu ifade edildi.
Bilim insanları, sıcak hava dalgalarının doğrusal olmayan karmaşık süreçlerin sonucu olarak geliştiğine dikkat çekti.
Gelecekte Sıcak Gün Sayısı Artacak
Araştırmada elde edilen bulguların Türkiye ve Doğu Akdeniz’de iklim rejiminde önemli bir değişime işaret ettiği belirtilirken, aşırı sıcak olaylarının daha doğru tahmin edilebilmesi için erken uyarı sistemleri ve iklim uyum stratejilerinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı.
Bilim insanlarının gelecek projeksiyonlarını değerlendirdiği ayrı bir çalışmada ise, 1976-2005 döneminde İstanbul, Ankara, Antalya, Konya ve İzmir’de yılda ortalama 3 ila 5 gün arasında görülen sıcak hava dalgası günlerinin, 2021-2050 döneminde İstanbul, Ankara ve Konya’da yaklaşık 16, Antalya’da 18, İzmir’de ise 23 güne çıkabileceği öngörüldü.
2051-2080 döneminde ise sıcak hava dalgası gün sayısının İstanbul ve Ankara’da yaklaşık 38’e, Antalya ve Konya’da 40’a, İzmir’de ise 53 güne kadar ulaşabileceği tahmin ediliyor.
