İran’ın deniz taşımacılığında yaşadığı sorunlar ve yaptırımlar, ülkenin dış ticaretinde kara yollarının önemini artırıyor. Deniz güzergâhlarında yaşanan aksaklıkların ardından ticaretin bir bölümünü kara sınırlarına yönlendiren İran açısından Türkiye’ye açılan Gürbulak-Bazergan hattı öne çıkan geçiş noktalarından biri haline geldi. Son dönemde sınırdaki yük trafiğinin artması, iki ülkeyi geçiş sürelerini azaltacak yeni önlemler üzerinde çalışmaya yöneltti.
Deniz Ticaretindeki Aksama Kara Yollarını Öne Çıkardı
İran’ın dış ticaretinde deniz taşımacılığının önemli bir ağırlığı bulunurken, Hürmüz Boğazı çevresindeki taşımacılık sorunları ve yaptırımlar alternatif güzergâh arayışlarını hızlandırdı.
İran’ın yedi ülkeyle kara sınırı bulunuyor. Türkiye hattı ise Avrupa pazarlarına bağlantı sağlaması ve mevcut kara yolu ile demir yolu altyapısı nedeniyle bu süreçte öne çıkıyor.
Türkiye üzerinden İran’a tüketim ürünleri, hayvan yemi ve ilaç sanayisinde kullanılan girdiler gönderilirken, İran’dan Türkiye’ye alüminyum, bitüm ve yapı malzemeleri taşınıyor.
Gürbulak’tan İran’a İhracatta Yüzde 250 Artış
Ticaret rotasındaki değişimin etkisi Gürbulak-Bazergan sınır geçişinde de görülüyor. 12 Ağustos’a kadar olan beş aylık dönemde Gürbulak üzerinden İran’a yapılan ihracatın yüzde 250 arttığı bildirildi.
Eylül ayının başında Türkiye’den İran’a günlük yaklaşık 500 TIR’ın giriş yaptığı belirtilirken, sınır hattındaki hareketliliğin önceki dönemlere kıyasla belirgin şekilde yükseldiği görülüyor.
Gürbulak yalnızca Türkiye ile İran arasındaki ticaret açısından değil, Türkiye’nin Orta Asya ve daha doğudaki pazarlara ulaşması bakımından da önemli bir kara koridoru niteliği taşıyor.
İkili Ticaret 3,2 Milyar Dolara Ulaştı
Kara taşımacılığındaki hareketlilik, Türkiye ile İran arasındaki ticaret rakamlarına da yansıdı. 2026’nın ilk yarısında iki ülke arasındaki ticaret hacmi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 19 artarak yaklaşık 3,2 milyar dolara yükseldi.
Türkiye ile İran arasındaki ticarette 2015 yılından bu yana Tercihli Ticaret Anlaşması uygulanıyor. Deniz taşımacılığında yaşanan sorunların kara güzergâhlarına ilgiyi artırması, iki ülke arasındaki ticari bağlantılarda sınır kapılarının önemini daha da artırdı.
Bu gelişme özellikle uluslararası taşımacılık, gümrük hizmetleri, lojistik merkezleri ve İran pazarına ihracat yapan sektörler açısından yeni iş hacimleri oluşturabilecek bir gelişme olarak öne çıkıyor.
Gürbulak’ta TIR Kuyrukları İçin Ortak Çalışma
Trafikteki hızlı artış, Gürbulak-Bazergan hattında kapasite sorunlarını da beraberinde getirdi. Uluslararası Nakliyeciler Derneği, ağustos ayında sınırdaki bekleme sürelerinin 25 güne kadar çıktığını bildirmişti. Daha sonraki çalışmalarda ise sınırda 5 bini aşan araçlık kuyrukların oluştuğu ve beklemelerin devam ettiği açıklandı.
Türkiye ve İran heyetleri 24 Ağustos’ta Gürbulak’ta bir araya gelerek geçişlerdeki gecikmelerin nedenlerini belirlemek üzere ortak komisyon kurulması konusunda anlaşmaya vardı.
Toplantıda günlük TIR geçiş kapasitesinin kademeli olarak artırılması, TIR Karnesi kullanımının yaygınlaştırılması ve iki ülke arasında elektronik TIR sisteminin uygulanması gibi başlıklar ele alındı.
Gürbulak Gümrük Kapısı 3 Milyar Liralık Yatırımla Yenilendi
Türkiye açısından sınırdaki yoğunluğun arttığı dönemde Gürbulak Gümrük Kapısı’ndaki kapasite yatırımı da dikkat çekiyor.
Yenileme çalışmalarının ardından nisan ayında yeniden hizmete açılan Gürbulak Gümrük Kapısı için 3 milyar liranın üzerinde yatırım yapıldı. Tesis iki kat büyütülerek 320 dönümlük alana çıkarılırken geçiş noktalarının sayısı 20’ye yükseltildi.
Ticaret Bakanlığı verilerine göre Gürbulak’tan yılda yaklaşık 200 bin ticari araç geçiyor. 2026’nın ilk üç ayında ise 45 bin ticari aracın gümrükleme işlemleri gerçekleştirildi. Bakanlık ayrıca kara gümrük kapılarının Türkiye’nin toplam ticaretinin yaklaşık yüzde 45’ine hizmet verdiğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Fırsat Ve Yaptırım Riski Bir Arada
İran’ın ticaret rotalarını kara yollarına yöneltmesi, Türkiye’de lojistik ve ihracat sektörleri açısından yeni bir hareketlilik yaratırken yaptırım risklerini de gündemde tutuyor.
ABD’nin İran’a yönelik yaptırım politikaları nedeniyle İran’la ticaret yapan şirketlerin bankacılık, sigorta, navlun ve gümrük işlemlerinde yaptırım uyum süreçlerini daha ayrıntılı yürütmesi önem kazanıyor.
Öte yandan İran’ın deniz yoluyla taşıdığı yüksek miktardaki yükün tamamını kara taşımacılığına aktarması mevcut kapasite nedeniyle mümkün görünmüyor. Bu nedenle Gürbulak-Bazergan hattındaki yoğunluğun önümüzdeki dönemde de sınır geçiş kapasitesi, bekleme süreleri ve yaptırım kurallarıyla birlikte şekillenmesi bekleniyor.
